خانه / ***خطبه ها شرح و ترجمه میر حبیب الله خوئی / نهج البلاغه کلمات خطبه ها شماره ۱۰۳ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)

نهج البلاغه کلمات خطبه ها شماره ۱۰۳ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)

خطبه ۱۰۴ صبحی صالح

۱۰۴- و من خطبه له ( علیه‏ السلام  )

أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ بَعَثَ مُحَمَّداً ( صلى‏ الله ‏علیه ‏وآله  )وَ لَیْسَ أَحَدٌ مِنَ الْعَرَبِ یَقْرَأُ کِتَاباً

وَ لَا یَدَّعِی نُبُوَّهً وَ لَا وَحْیاً

فَقَاتَلَ بِمَنْ أَطَاعَهُ مَنْ عَصَاهُ

یَسُوقُهُمْ إِلَى مَنْجَاتِهِمْ

وَ یُبَادِرُ بِهِمُ السَّاعَهَ أَنْ تَنْزِلَ بِهِمْ

یَحْسِرُ الْحَسِیرُ

وَ یَقِفُ الْکَسِیرُ

فَیُقِیمُ عَلَیْهِ حَتَّى یُلْحِقَهُ غَایَتَهُ إِلَّا هَالِکاً لَا خَیْرَ فِیهِ

حَتَّى أَرَاهُمْ مَنْجَاتَهُمْ

وَ بَوَّأَهُمْ مَحَلَّتَهُمْ

فَاسْتَدَارَتْ رَحَاهُمْ

وَ اسْتَقَامَتْ قَنَاتُهُمْ

وَ ایْمُ اللَّهِ لَقَدْ کُنْتُ مِنْ سَاقَتِهَا حَتَّى تَوَلَّتْ بِحَذَافِیرِهَا

وَ اسْتَوْسَقَتْ فِی قِیَادِهَا

مَا ضَعُفْتُ وَ لَا جَبُنْتُ وَ لَا خُنْتُ وَ لَا وَهَنْتُ

وَ ایْمُ اللَّهِ لَأَبْقُرَنَّ الْبَاطِلَ حَتَّى أُخْرِجَ الْحَقَّ مِنْ خَاصِرَتِهِ

قال السید الشریف الرضی و قد تقدم مختار هذه الخطبه

إلا أننی وجدتها فی هذه الروایه على خلاف ما سبق من زیاده و نقصان

فأوجبت الحال إثباتها ثانیه

شرح وترجمه میر حبیب الله خوئی ج۷  

و من خطبه له علیه السّلام و هى المأه و الثالثه من المختار فى باب الخطب

خطب بها عند خروجه إلى البصره و قد تقدّم مختارها بخلاف هذه الرّوایه و هی الخطبه الثالثه و الثلاثون.

أمّا بعد فإنّ اللّه سبحانه بعث محمّدا صلّى اللّه علیه و آله و سلّم و لیس أحد من العرب یقرأ کتابا، و لا یدّعی نبوّه و لا وحیا، فقاتل بمن أطاعه من عصاه، یسوقهم إلى منجاتهم، و یبادر بهم السّاعه أن تنزل بهم، یحسر الحسیر، و یقف الکسیر، فیقیم علیه حتّى یلحقه غایته إلّا هالکا لا خیر فیه، حتّى أراهم منجاتهم، و بوّئهم محلّتهم، فاستدارت رحاهم، و استقامت قناتهم، و أیّم اللّه لقد کنت فی ساقتها حتّى تولّت بحذافیرها، و استوسقت فی قیادها، ما ضعفت و لا جبنت، و لا خنت و لا و هنت، و أیم اللّه لأبقرنّ الباطل حتّى أخرج الحقّ من خاصرته.

اللغه

(المنجاه) محلّ النّجاه و یحتمل المصدر و (حسر) البصر یحسر حسورا من باب قعد کلّ و انقطع من طول مدى و نحوه و هو حسیر، و حسر البعیر ساقه حتّى أعیاه کأحسره، و حسر البعیر أیضا من باب ضرب و فرح أعیا کاستحسرفهو حسیر یتعدّى و لا یتعدّی و ناقه (کسیر) مکسوره و (استوسقت) الابل اجتمعت و (قیاد) و زان کتاب حبل یقاد و مضى تفسیر سایر الألفاظ فی شرح الخطبه المشار إلیها المتقدّمه.

الاعراب

جمله لیس أحد حال من فاعل بعث و الرابط الواو، و جمله یسوقهم حال من فاعل قاتل و الرابط الضمیر، و قوله ان تنزل بهم إما بدل من السّاعه أو مفعول له لیبادر أى مخافه أن تنزل بهم على حدّ قوله تعالى: یُبَیِّنُ اللَّهُ لَکُمْ أَنْ تَضِلُّوا.

أى کراهه أن تضلّوا، و إلّا هالکا إما استثناء من مفعول یلحقه أو من الضّمیر فی علیه و الثانی أظهر لأنّه کان مقیما على الهالک و غیره إلّا أنّ الالحاق إلى الغایه کان مختصّا بغیر الهالک فحسن الاستثناء.

فان قلت: إذا کان اقامته علیهما على السواء فما معنى الاستثناء من الضمیر قلت: إنّه صلّى اللّه علیه و آله و سلّم و إن کان مبعوثا إلى الناس کافه مقیما علیهم مریدا لالحاقهم إلى الغایه طامعا فی إیمانهم جمیعا، إلّا أنّ اللّحوق المترتب على الالحاق الذى کان غایه للاقامه لما لم یکن ممکنا فی حقّ الهالک فجاز الاستثناء من کلّ من الاقامه و الالحاق باعتبار اللّحوق المترتّب علیهما، و وجه أظهریه الاستثناء فی الثانی هو أن ترتب اللّحوق علیه بلا واسطه و على الأوّل مع الواسطه فافهم، و یوضح ما ذکرته من کونه مقیما على الکلّ حریصا على ایمانهم و إن لم یؤمنوا قوله تعالى: أَمَّا مَنِ اسْتَغْنى‏ فَأَنْتَ لَهُ تَصَدَّى وَ ما عَلَیْکَ أَلَّا یَزَّکَّى و قوله إِنَّکَ لا تَهْدِی مَنْ أَحْبَبْتَ وَ لکِنَّ اللَّهَ یَهْدِی مَنْ یَشاءُ.

المعنى

اعلم أنّه قد تقدّم فی شرح الخطبه الثالثه و الثّلاثین أنه علیه السّلام خطب بهذه‏الخطبه عند الخروج لحرب أهل الجمل و أنّ غرضه علیه السّلام منه التّنبیه على أنّ حربه علیه السّلام معهم إنّما هی لاقامه الحقّ و إزاله الباطل، و تقدّم أیضا تحقیق الکلام فیها و فی توضیح أکثر فقراتها و لا حاجه إلى إعاده ما تقدّم و نذکر هنا ما لم یسبق ذکره ثمه فنقول: قوله علیه السّلام: (أمّا بعد فان اللّه سبحانه بعث محمّدا صلّى اللّه علیه و آله و سلّم و لیس أحد من العرب) حین بعثه (یقرأ کتابا و لا یدّعى نبوّه) و هو محمول على بعض العرب أى الغالب منهم أو المراد بالکتاب الکتاب الحق إن ارید بهم العموم فلا ینافی وجود الصحف المحرّفه من التوراه و الانجیل و الزبور بینهم حسبما مرّت إلیه الاشاره.

(فقاتل بمن أطاعه من عصاه) أى جاهد باستعانه المؤمن الموحّد العاصى المتمرّد (یسوقهم إلى منجاتهم و یبادر بهم الساعه أن تنزل بهم) أى یسارع بهم إلى الارشاد و الهدایه و یعجل فی انقاذهم من الجهاله مخافه أن تنزل بهم السّاعه على ما هم علیه من العمى و الضلاله فیستحقّوا بذلک السّخط و العقاب و یستوجبوا به ألیهم العذاب.

(یحسر الحسیر و یقف الکسیر فیقیم علیه حتى یلحقه غایته) یقول علیه السّلام إنّه کان ینقطع الغىّ العاجز و یقف المکسور فکان الرّسول صلّى اللّه علیه و آله و سلّم لا یزال مقیما علیه حتى یلحقه الغایه و یوصله الغرض و هو من باب الاستعاره شبّه النّاس فی سلوکهم طریق الآخره بإبل یسار بها فی الأسفار و أثبت لهم وصف الحسیر و الکسیر الذی هو من أوصاف الابل.

و المراد أنّ من عجز و وقف قدم عقله فی سلوک طریق الحقّ لضعف فی اعتقاده أو قصور فی آله إدراکه لا یزال النبیّ صلّى اللّه علیه و آله و سلّم مقیما علیه آخذا بعضده جاذبا له بأنواع التدبیر و الجواذب إلى ما یمکن من العقیده المرضیّه و الأعمال الزّکیّه التی هی الغایه القصوى من خلقه الانسان.

و قریب من ذلک ما فی شرح المعتزلی قال: هذا الکلام من باب الاستعاره و المجاز یقول علیه السّلام: کان النبیّ صلّى اللّه علیه و آله و سلّم لحرصه على الاسلام و إشفاقه على المسلمین‏و رأفته بهم یلاحظ حال من تزلزل اعتقاده أو عرضت له شبهه أو حدث عنده ریب لا یزال یوضح له و یرشده حتّى یزیل ما خامر سرّه من وساوس الشّیطان و یلحقه بالمخلصین من المؤمنین و لم یکن لیقصّر فی مراعاه أحد من المکلّفین فی هذا المعنى (إلّا هالکا لا خیر فیه) أصلا لعناده و إصراره على الباطل و مکابرته للحقّ کأبی جهل و أبی لهب و نظرائهما (حتّى أریهم منجاتهم و بوّئهم محلتهم) أراد بهما دین الاسلام إذ به ینجی فی العقبى و ینزل فی أشرف المنازل و یؤتى.

(فاستدارت) به صلّى اللّه علیه و آله (رحاهم و استقامت قناتهم) کنّى باستداره رحاهم عن انتظام امورهم لأنّ الرّحى لا تستدیر إلّا بعد تکامل الآله و انتظام أدواته، و أراد باستقامه قناتهم ظهور قهرهم و غلبتهم و حصول القوّه لهم، لأنّ القناه سبب للقوّه و لا تستقیم إلّا فی حال الظفر و الغلبه.

(و أیم اللّه لقد کنت فی ساقتها حتى تولّت بحذافیرها) قال الشّارح المعتزلی هذا الضّمیر المؤنّث یرجع إلى غیر مذکور لفظا، و المراد الجاهلیّه کأنها جعلها مثل کتیبه مصادمه لکتیبه الاسلام، و جعل نفسه من الحاملین علیها بسیفه حتى فرّت و أدبرت و أتبعها یسوقها سوقا و هى مولیه بین یدیه حتى أدبرت بحذافیرها أى کلّها عن آخرها (و استوسقت فی قیادها) أى اجتمعت فی ذلّ الانقیاد کالابل التی تستوثق فی قیادها.

ثمّ أشار علیه السّلام إلى شجاعته و أمانته بقوله: (ما ضعفت) فی القتال (و لا جبنت) من لقاء الأبطال (و لا خنت) فی تبلیغ أمر اللّه (و لا وهنت) فی إقامه دین اللّه (و أیم اللّه) سبحانه (لأبقرنّ الباطل حتى اخرج الحقّ من خاصرته) تقدّم معناه فیما سبق فلیراجع ثمه.

تکمله

هذه الخطبه رویها المحدّث العلامه المجلسیّ (ره) فی البحار من ارشاد الشیخ بنحو آخر أوجبت الحال ایرادها قال: لما توجّه أمیر المؤمنین صلوات اللّه علیه إلى البصره نزل الرّبذه فلقاه بهاآخر الحاجّ فاجتمعوا لیسمعوا من کلامه و هو فی خبائه قال ابن عباس رضى اللّه عنه فأتیته فوجدته یخصف نعلا فقلت له علیه السّلام: نحن إلى أن تصلح أمرنا أحوج منا إلى ما تصنع فلم یکلّمنی حتى فرغ من نعله ثمّ ضمّها إلى صاحبتها و قال علیه السّلام لی: قوّمهما، فقلت: لیس لهما قیمه، قال: على ذلک«» قلت: کسر درهم، قال علیه السّلام: و اللّه لهما أحبّ إلىّ من أمرکم هذا إلّا أن اقیم حقا أو أدفع باطلا، قلت: إنّ الحاجّ اجتمعوا لیستمعوا من کلامک فتأذن لى أن أتکلّم فان کان حسنا کان منک و إن کان غیر ذلک کان منّى، قال علیه السّلام: لا، أنا أتکلّم، ثمّ وضع علیه السّلام یده على صدرى و کان شثن الکفّین فالمنى ثمّ قام فأخذت بثوبه و قلت: نشدتک«» اللّه و الرّحم قال علیه السّلام: لا تنشدنی ثمّ خرج فاجتمعوا علیه فحمد اللّه و أثنى علیه ثمّ قال: أمّا بعد فانّ اللّه بعث محمّدا صلّى اللّه علیه و آله و سلّم و لیس فی العرب أحد یقرأ کتابا و لا یدّعى نبوّه فساق الناس إلى منجاتهم، أم و اللّه ما زلت فی ساقتها ما غیّرت و لا بدّلت و لا خنت حتى تولّت بحذا فیرها، مالى و لقریش، أم و اللّه لقد قاتلتهم کافرین و لاقاتلنّهم مفتونین، و إنّ مسیرى هذا عن عهد إلىّ فیه، أم و اللّه لأبقرنّ الباطل حتى یخرج الحقّ من خاصرته، ما تنقم منّا قریش إلّا أنّ اللّه اختارنا علیهم فادخلناهم فی حیّزنا و أنشد:

أدمت لعمرى شربک المحض خالصا
و أکلک بالزّبد المقشره التمرا

و نحن و هبناک العلاء و لم تکن‏
علیا و حطنا حولک الجرد و السمرا

«» و لمّا نزل علیه السّلام بذى‏قار أخذ البیعه على من حضره، ثمّ تکلّم فأکثر من الحمد للّه و الثناء علیه و الصلاه على رسول اللّه صلّى اللّه علیه و آله و سلّم ثمّ قال: قد جرت امور صبرنا علیها و فی أعیننا القذى تسلیما لأمر اللّه‏فیما امتحننا به رجاء الثّواب على ذلک و کان الصّبر علیها أمثل من أن یتفرّق المسلمون و یسفک دمائهم نحن أهل البیت و عتره الرّسول صلّى اللّه علیه و آله و سلّم و أحقّ الخلق بسلطان الرّساله و معدن الکرامه الّتی ابتدأ اللّه بها هذه الأمّه، و هذه طلحه و الزّبیر لیسا من أهل النّبوه و لا من ذرّیه الرّسول صلّى اللّه علیه و آله و سلّم حین رأیا أنّ اللّه قد ردّ علینا حقّنا بعد أعصر لم یصبرا حولا واحدا و لا شهرا کاملا حتّى وثبا علىّ دأب الماضین قبلهما لیذهبا بحقى و یفرّقا جماعه المسلمین عنّى ثمّ دعا علیه السّلام علیهما.

الترجمه

از جمله خطب عالیه المضامین آن امام مبین است که فرموده: أما بعد از حمد خدا و درود بر حضرت مصطفى صلّى اللّه علیه و آله و سلّم پس بدرستى که حق تعالى برانگیخت محمّد بن عبد اللّه صلّى اللّه علیه و آله و سلّم را در حالتى که نبود هیچ احدى از عرب که بخواند کتاب حق را، و نه دعوى نبوتی بکند، و نه وحى و خطابى را از جانب خدا، پس مقاتله کرد بمعونه کسانى که اطاعت نمودند او را با کسانى که معصیت و نافرمانی کردند با و در حالتى که میراند ایشان را بجانب رستگارى.

و مبادرت مى ‏نمود برایشان بر ساعت موت که مبادا نازل شود بر ایشان در حالتى که عاجز مى‏ شد عاجز شونده و مى ‏ایستاد شکسته پس اقامت مى ‏نمود ختمى مآب سلام اللّه علیه و آله و ثابت قدم مى‏ شد بر آن عاجز پریشان و شکسته ناتوان تا این که مى‏ رسانید هر یک از ایشان را بمقصد خودشان مگر کسى که در هلاکت بوده که در آن هیچ امید خیرى و صلاحى نبوده باشد.

تا این که بنمود بمردم محل نجاه ایشان را، و جاى داد ایشان را در مقام خودشان، پس دوران نمود آسیاى ایشان، و راست شد نیزه ایشان.

و سوگند بخدا بتحقیق که بودم من از جمله راننده‏هاى لشکر جهالت و ضلالت تا این که باز گشتند آن لشکر بتمامى، و مجتمع شدند در قید و ریسمان خودشان که جامع ایشان بود در حالتی که ضعیف نشدم و نترسیدم و خیانت ننمودم‏و سستى نکردم، و قسم بخدا هر آینه البته مى‏شکافم باطل را تا این که بیرون آورم حق را از تهى گاه آن.

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»

بازدید: ۱۲

حتما ببینید

نهج البلاغه کلمات خطبه ها شماره ۱۰۵ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)

خطبه ۱۰۶ صبحی صالح ۱۰۶- و من خطبه له ( علیه ‏السلام  ) و فیها …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code