خانه / ***خطبه ها شرح و ترجمه میر حبیب الله خوئی / نهج البلاغه کلمات خطبه ها شماره ۹۷ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)

نهج البلاغه کلمات خطبه ها شماره ۹۷ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)

خطبه ۹۸ صبحی صالح

۹۸- و من کلام له ( علیه ‏السلام  ) یشیر فیه إلى ظلم بنی أمیه

وَ اللَّهِ لَا یَزَالُونَ حَتَّى لَا یَدَعُوا لِلَّهِ مُحَرَّماً إِلَّا اسْتَحَلُّوهُ

وَ لَا عَقْداً إِلَّا حَلُّوهُ

وَ حَتَّى لَا یَبْقَى بَیْتُ مَدَرٍ وَ لَا وَبَرٍ

إِلَّا دَخَلَهُ ظُلْمُهُمْ وَ نَبَا بِهِ سُوءُ رَعْیِهِمْ

وَ حَتَّى یَقُومَ الْبَاکِیَانِ یَبْکِیَانِ

بَاکٍ یَبْکِی لِدِینِهِ

وَ بَاکٍ یَبْکِی لِدُنْیَاهُ

وَ حَتَّى تَکُونَ نُصْرَهُ أَحَدِکُمْ‏

مِنْ أَحَدِهِمْ کَنُصْرَهِ الْعَبْدِ مِنْ سَیِّدِهِ

إِذَا شَهِدَ أَطَاعَهُ

وَ إِذَا غَابَ اغْتَابَهُ

وَ حَتَّى یَکُونَ أَعْظَمَکُمْ فِیهَا عَنَاءً أَحْسَنُکُمْ بِاللَّهِ ظَنّاً

فَإِنْ أَتَاکُمُ اللَّهُ بِعَافِیَهٍ فَاقْبَلُوا

وَ إِنِ ابْتُلِیتُمْ فَاصْبِرُوا

فَإِنَّ الْعَاقِبَهَ لِلْمُتَّقِینَ

شرح وترجمه میر حبیب الله خوئی ج۷  

و من کلام له علیه السّلام و هو السابع و التسعون من المختار فى باب الخطب

و یستفاد من کتاب الغارات انه قاله بعد أمر الخوارج و النهروان و رواه فی البحار عن المسیّب بن نجبه الفزارى نحوه و سنشیر إلیه إنشاء اللّه. و اللّه لا یزالون حتّى لا یدعوا للّه محرما إلّا استحلّوه، و لا عقدا إلّا حلوّه، و حتّى لا یبقى بیت مدر و لا وبر إلّا دخله ظلمهم، و نبا به سوء رعیهم، و حتّى یقوم الباکیان یبکیان: باک یبکی لدینه، و باک یبکی لدنیاه، و حتّى یکون نصره أحدکم من أحدهم کنصره العبد من سیّده: إذا شهد أطاعه، و إذا غاب اغتابه، و حتّى یکون أعظمکم فیها عناء أحسنکم باللّه ظنّا، فإن أتاکم اللّه بعافیه فأقبلوا، و إن ابتلیتم فاصبروا، فإنّ العاقبه للمتّقین.

اللغه

(محرما) فی أکثر النسخ و زان مقعد بفتح المیم و تخفیف الراء و هو ماحرّمه اللّه سبحانه و الجمع محارم، و عن بعضها محرّما بضم المیم و تشدید الرّاء و جمعه محارم و محرمات (و نبأ) منزله به بتقدیم النون على الباء اذا لم یوافقه و (رعیهم) فی أکثر النسخ بالیاء المثناه التحتانیه مصدر رعا یرعى بمعنى الحکومه و الاماره، و فی بعض النسخ بالتاء الفوقانیه مصدر ورع یقال ورع یرع بالکسر فیهما ورعا ورعه و هو التقوى و (ابتلیتم) بالبناء على المفعول.

الاعراب

خبر زال محذوف أى لا یزالون على الجور أو ظالمین، و إضافه نصره أحدکم و نصره العبد من اضافه المصدر إلى فاعله، و أعظمکم بالنصب خبر کان قدّم على اسمها و هو أحسنکم و یروى برفع الأوّل و نصب الثانی على العکس و الأوّل أنسب

المعنى

اعلم أنّ المقصود بهذا الکلام الاشاره إلى شدّه طغیان بنی امیّه و ما یصیب المسلمین منهم من الجور و الظلم و الأذیه و صدّر الکلام بالقسم البار تحقیقا و تصدیقا فقال (و اللّه لا یزالون) ظالمین (حتّى لا یدعو اللّه محرما إلّا استحلوه) أى عدّوه حلالا و استعملوه استعمال المحلّلات و لا یبالون به، و یشهد بذلک ما صدر منهم من القتل و اتلاف النّفوس الّتی لا تحصى، فاذا کان حالهم فی أعظم الکبایر ذلک فکیف بغیرها.

(و لا) یترکوا (عقدا إلّا حلّوه) و المراد به إمّا العقد و العهود المعاهده بینهم و بین الناس فالمراد بحلّها نقضها، و أول ما وقع من ذلک ما کان من معاویه حیث نقض المعاهده بینه و بین الحسن علیه السّلام، و إمّا العهود المأخوذه علیهم من اللّه تعالى و هو أحکام الدّین و قوانین الشرع المبین فیکون حلّها عباره عن مخالفتها و عدم العمل بها (و حتّى لا یبقى بیت مدر و لا وبر إلّا دخله ظلمهم) أراد ببیت المدر ما یعمل من الطین و الجصّ و نحوه فی القرى و البلدان، و ببیت الوبر الخباء و الخیم المتخذه من الشعر و الصوف و الوبر و نحوها فی البوادى (و نبابه سوء رعیهم) أى‏ضره و خالفه سوء امارتهم أو سوء تقویهم.

(و حتّى یقوم الباکیان یبکیان باک یبکى لدینه و باک یبکى لدنیاه) لعلّ المراد بالباکى لدینه من لم یکن متمکّنا من اظهار معالم الدّین من القیام بوظائف شرع سیّد المرسلین، و بالباکى لدنیاه من کان مصابا بنهب الأموال و مبتلى بسوء الحال (و حتّى یکون نصره أحدکم من أحدهم کنصره العبد من سیّده إذا شهد أطاعه و إذا غاب اغتابه) الظاهر أنّ المراد بالنصره فی المقامین هو الانتصار فیکون المجرّد بمعنى المزید و قد مرّ نظیر هذه العباره فی الخطبه الثّانیه و التّسعین و أوضحنا معناها هنالک.

قال الشّارح المعتزلی: و قد حمل قوم هذا المصدر أى نصره أحدکم على الاضافه إلى المفعول، و کذلک نصره العبد و تقدیر الکلام حتى یکون نصره أحد هؤلاء الولاه أحدکم کنصره سیّد العبد السّى‏ء الطریقه إیاه، و من فی الموضعین مضافه إلى محذوف تقدیره من جانب أحدهم و من جانب سیّده قال الشّارح: و هذا ضعیف لما فیه من الفصل بین العبد و بین قوله«» إذا شهد أطاعه، و هو الکلام الذی إذا استمر المعنى جعل حالا من العبد لقوله من سیّده.

أقول: لعلّ مراد الشّارح بما ذکره فی وجه الضعف من استلزام الفصل هو اختلال نظام الکلام من حیث المعنى لا من حیث الترکیب النحوى، فانّ الاتساع فی الظروف و شبهها ممّا هو معروف، و الفصل بهما بین اجزاء الکلام بما لا یسوغ لغیرهما مشهور مأثور، نعم اختلال المعنى لا ریب فیه فانّ محصل معنى الکلام على ما ذکره القوم حتى یکون منصوریه أحدکم من جانب أحدهم کمنصوریه العبد من جانب سیده، و على ذلک فلا یلایمه قوله علیه السّلام: إذا شهد أطاعه «آه» فان ظاهر هذا الکلام یعطى کونه بیانا لحاله نصره العبد سیّده بمعنى ناصریته له، لا لحاله منصوریته منه فافهم.

(و حتى یکون أعظمکم فیها) أى فی هذه الفتنه المفهومه بسیاق الکلام‏(عناء) و جهدا (أحسنکم باللّه ظنّا) لظهور أنّ حسن الظن باللّه من صفات المؤمنین و الأولیاء الکاملین، و معلوم أنّ عداوتهم لهم تکون أشدّ، و عنائهم و تعبهم منهم یکون أکثر و آکد (فان أتاکم اللّه بعافیه) و نجاه من تلک البلیه (فاقبلو) ها بقبول حسن و اشکروا له سبحانه (و إن ابتلیتم) و اصبتم بمصیبه (فاصبروا) علیها و تحاملوا بها (فانّ العاقبه للمتقین) و اللّه لا یضیع أجر المحسنین.

تنبیه

اعلم أنّ المستفاد من کتاب الغارات لابراهیم الثقفی على ما حکى عنه فی البحار أنّ هذا الکلام قاله أمیر المؤمنین علیه السّلام بعد واقعه النّهروان بعد ما رجع إلى الکوفه و أغار سفیان بن عوف العامرى بأمر معاویه على الانبار على ما تقدّم تفصیله فی شرح الخطبه السّابعه و العشرین.

قال صاحب الغارات بعد ما أورد شطرا من الآثار فی غاره سفیان: و عن ثعلبه بن یزید الحمانی أنّه قال: بینما أنا فی السّوق إذ سمعت منادیا ینادى الصّلاه جامعه، فجئت اهرول و الناس یهرعون فدخلت الرّحبه فاذا علىّ علیه السّلام على منبر من طین مجصّص و هو غضبان قد بلغه أنّ اناسا قد أغاروا بالسّواد، فسمعته یقول: أما و ربّ السّماء و الأرض ثمّ ربّ السّماء و الأرض إنّه لعهد النّبیّ صلّى اللّه علیه و آله و سلّم إنّ الامّه ستغدر بى.

و عن المسیب بن نجبه الفزاری أنّه قال: سمعت علیّا علیه السّلام یقول: إنّی قد خشیت أن یدال هؤلاء القوم علیکم، بطاعتهم إمامهم و معصیتکم إمامکم، و بأدائهم الأمانه و خیانتکم، و بصلاحهم فی أرضهم و فسادکم فی أرضکم، و باجتماعهم على باطلهم و تفرقکم عن حقّکم حتّى تطول دولتهم و حتى لا یدعو اللّه محرما الّا استحلّوه حتى لا یبقى بیت و بر و لا بیت مدر إلّا دخله جورهم و ظلمهم حتى یقوم الباکیان باک یبکى لدینه و باک یبکى لدنیاه، و حتّى لا یکون منکم إلّا نافعا لهم أو غیر ضارّ بهم، و حتى یکون نصره أحدکم منهم کنصره العبد من سیّده إذا شهد أطاعه و إذا غاب سبّه، فان أتاکم اللّه بالعافیه فاقبلوا و إن ابتلاکم فاصبروا، فانّ العاقبه للمتقین، هذا.

و أقول: لا یخفى على الناقد الخبیر بالأخبار و المطلع على الآثار أنّ ما أخبر به أمیر المؤمنین علیه السّلام و أشار إلیه فی هذا الکلام من عموم جور بنى امیّه، و انتهاکهم المحارم، و استحلالهم الدّماء و اضرارهم بالمسلمین، و سعیهم فی اطفاء نور ربّ العالمین، فقد وقع کلّه مطابقا لما اخبربه.

فقد روى فی البحار من کتاب سلیم بن قیس الهلالی عن أبان عن سلیم و عمر ابن أبی سلمه قالا: قدم معاویه لعنه اللّه حاجا فی خلافته المدینه بعد ما قتل أمیر المؤمنین صلوات اللّه علیه و صالح الحسن علیه السّلام و فی روایه اخرى بعد ما مات الحسن علیه السّلام و استقبله أهل المدینه فنظر فاذا الذی استقبله من قریش أکثر من الأنصار، فسأل عن ذلک فقیل: إنّهم محتاجون لیست لهم دواب فالتفت معاویه إلى قیس بن سعد بن عباده فقال: یا معشر الأنصار مالکم لا تستقبلونى مع اخوانکم من قریش.

فقال قیس و کان سیّد الأنصار و ابن سیدهم: اقعدنا یا أمیر المؤمنین ان لم یکن لنا دواب، قال معاویه: فأین النواضح، فقال قیس: أفنیناها یوم بدر و احد و ما بعدهما فی مشاهد رسول اللّه صلّى اللّه علیه و آله و سلّم حین ضربناک و أباک على الاسلام حتى ظهر أمر اللّه و أنتم کارهون، قال معاویه: اللّهم غفرا«».

قال قیس: اما إنّ رسول اللّه صلّى اللّه علیه و آله و سلّم قال سترون بعدى أثره، ثم قال: یا معاویه تعیّرنا بنواضحنا و اللّه لقد لقیناکم علیها یوم بدر و أنتم جاهدون على اطفاء نور اللّه و أن یکون کلمه الشّیطان هى العلیا، ثمّ دخلت أنت و أبوک کرها فی الاسلام الذی ضربناکم علیه، فقال معاویه: کأنّک تمنّ علینا بنصرتکم إیّانا فللّه و لقریش بذلک المنّ و الطّول، ألستم تمنّون علینا یا معشر الأنصار بنصرتکم رسول اللّه صلّى اللّه علیه و آله و سلّم و هو من قریش و هو ابن عمّنا و منّا فلنا المنّ و الطّول أن جعلکم اللّه أنصارناو أتباعنا فهداکم بنا.

و قال قیس: إنّ اللّه بعث محمّدا صلّى اللّه علیه و آله و سلّم رحمه للعالمین، فبعثه إلى النّاس کافه و إلى الجنّ و الانس و الاسود و الأحمر و الأبیض، اختاره لنبوّته و اختصّه برسالته فکان أوّل من صدقه و آمن به ابن عمّه علیّ بن أبی طالب علیه السّلام و أبو طالب یذبّ عنه و یمنعه و یحول بین کفّار قریش و بین أن یروعوه و یؤذوه، و أمر أن یبلغ رساله ربه فلم یزل ممنوعا من الضیم و الأذى حتى مات عمّه أبو طالب و أمر ابنه بموازرته فوازره و نصره و جعل نفسه دونه فی کلّ شده و ضیق و کلّ خوف، و اختصّ اللّه بذلک علیّا علیه السّلام من بین قریش و أکرمه من بین جمیع العرب و العجم، فجمع رسول اللّه صلّى اللّه علیه و آله و سلّم جمیع بنی عبد المطلب فیهم أبو طالب و أبو لهب و هم یومئذ أربعون رجلا، فدعا رسول اللّه صلّى اللّه علیه و آله و سلّم و نادمه علیّ علیه السّلام و رسول اللّه صلّى اللّه علیه و آله و سلّم فی حجر عمّه أبی طالب فقال: ایّکم ینتدب أن یکون أخى و وزیرى و وصیّی و خلیفتی فی امّتی و ولیّ کلّ مؤمن من بعدی، فأمسک القوم حتى أعادها ثلاثا فقال علیّ علیه السّلام: أنا یا رسول اللّه فوضع رأسه فی حجره و تفل فی فیه و قال: اللّهم املأ جوفه علما و فهما و حکما، ثمّ قال لأبی طالب: یا أبا طالب اسمع الآن لابنک و أطع فقد جعله اللّه من نبیّه بمنزله هارون من موسى، و آخا صلّى اللّه علیه و آله و سلّم بین علیّ علیه السّلام و بین نفسه.

فلم یدع قیس شیئا من مناقبه علیه السّلام إلّا ذکرها و احتجّ بها، و قال: منهم جعفر ابن أبی طالب الطّیار فی الجنّه بجناحین اختصّه اللّه بذلک من بین النّاس، و منهم حمزه سیّد الشّهداء، و منهم فاطمه سیّده نساء أهل الجنّه، فاذا وضعت من قریش رسول اللّه صلّى اللّه علیه و آله و سلّم و أهل بیته و عترته الطیّبین فنحن و اللّه خیر منکم یا معشر قریش و احبّ إلى اللّه و رسوله و إلى أهل بیته منکم، لقد قبض رسول اللّه صلّى اللّه علیه و آله و سلّم فاجتمعت الانصار إلى أبی ثمّ قالوا نبایع سعدا فجاءت قریش فخاصمونا بحجّه علىّ و أهل بیته و خاصمونا بحقّه و قرابته فما یعدو قریش أن یکونوا ظلموا الأنصار و ظلموا آل محمّد صلّى اللّه علیه و آله و سلّم، و لعمرى ما لأحد من الأنصار و لا لقریش و لا لأحد من العرب و العجم فی الخلافه حقّ مع علیّ بن أبی طالب علیه السّلام و ولده من بعده.

فغضب معاویه و قال یابن سعد عمّن أخذت هذا و عمّن رویته و عمّن سمعته أبوک أخبرک بذلک و عنه أخذته فقال قیس: سمعته و أخذته ممّن هو خیر من أبی و أعظم علىّ حقا من أبی، قال: من قال: علیّ بن أبی طالب علیه السّلام عالم هذه الامّه و صدیقها الذی انزل اللّه فیه قُلْ کَفى‏ بِاللَّهِ شَهِیداً بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتابِ.

فلم یدع آیه نزلت فی علیّ علیه السّلام إلّا ذکرها.

قال معاویه: فانّ صدیقها أبو بکر و فاروقها عمر و الذى عنده علم الکتاب عبد اللّه بن سلام.

قال قیس: أحقّ هذه الاسماء و أولى بها الذی انزل اللّه فیه: أَ فَمَنْ کانَ عَلى‏ بَیِّنَهٍ مِنْ رَبِّهِ وَ یَتْلُوهُ شاهِدٌ مِنْهُ.

و الذی نصبه رسول اللّه بغدیر خم فقال: من کنت مولاه أولى به من نفسه فعلیّ أولى به من نفسه، و قال فی غزوه تبوک أنت منّى بمنزله هارون من موسى إلّا أنّه لا نبیّ بعدی.

و کان معاویه یومئذ بالمدینه فعند ذلک نادى منادیه و کتب بذلک نسخه إلى أعماله الا برئت الذّمه ممن روى حدیثا فی مناقب علیّ و أهل بیته و قامت الخطبه فی کلّ مکان على المنابر یلعن علیّ بن أبی طالب و البراءه منه و الوقیعه فی أهل بیته و اللّعنه لهم بما لیس فیهم علیهم السّلام.

ثمّ انّ معاویه لعنه اللّه مرّ بحلقه من قریش فلمّا رأوه قاموا إلیه غیر عبد اللّه بن عبّاس، فقال له: یابن عبّاس ما منعک من القیام کما قام أصحابک إلّا لموجده علىّ بقتالى إیّاکم یوم صفّین، یابن عبّاس إنّ عمّی عثمان قتل مظلوما، قال ابن عبّاس، فعمر بن الخطاب قد قتل قبله مظلوما، قال: فتسلم الأمر إلى ولده و هذا ابنه قال: إنّ عمر قتله مشرک، قال ابن عبّاس: فمن قتل عثمان قال: قتله المسلمون، قال: فذلک أدحض لحجّتک و أحلّ لدمه ان کان المسلمون قتلوه‏ و خذلوه فلیس إلّا بحقّ.

قال: فانّا کتبنا فی الآفاق ننهى عن ذکر مناقب علیّ و أهل بیته فکفّ لسانک یابن عبّاس و اربع على نفسک، قال: فتنهانا عن قراءه القرآن قال: لا، قال: فتنهانا عن تأویله قال: نعم، قال: فنقرأه و لا نسأل عمّا عنى اللّه به قال: نعم، قال: فأیّما أوجب علینا قراءته أو العمل به قال: العمل به، قال: فکیف نعمل حتى نعلم ما عنى اللّه بما انزل علینا قال: یسأل ممّن یتأوّله على غیر ما تتأوله أنت و أهل بیتک، قال: إنّما نزل القرآن على أهل بیتی فأسأل عنه آل أبی سفیان و آل أبی معیط و الیهود و النّصارى و المجوس قال: فقد عدلتنى بهؤلاء قال: لعمرى ما اعدلک بهم إلّا إذا نهیت الامّه أن یعبدوا اللّه بالقرآن و بما فیه من أمر أو نهى أو حلال أو حرام أو ناسخ أو منسوخ أو عام أو خاص أو محکم أو متشابه و ان لم تسأل الامّه عن ذلک هلکوا و اختلفوا و تاهوا، قال: فاقرءوا القرآن و لا ترووا شیئا مما أنزل اللّه فیکم و مما قال رسول اللّه صلّى اللّه علیه و آله و سلّم و ارووا ما سوى ذلک.

قال: ابن عباس: قال اللّه تعالى فی القرآن: یُرِیدُونَ أَنْ یُطْفِؤُا نُورَ اللَّهِ بِأَفْواهِهِمْ وَ یَأْبَى اللَّهُ إِلَّا أَنْ یُتِمَّ نُورَهُ وَ لَوْ کَرِهَ الْکافِرُونَ.

قال معاویه: یابن عبّاس اکفنى عن نفسک و کفّ عنّى لسانک و ان کنت لا بدّ فاعلا فلیکن سرّا و لا یسمعه أحد علانیه، ثمّ رجع إلى منزله فبعث إلیه بخمسین ألف درهم و فی روایه اخرى مأئه الف درهم ثمّ اشتد البلاء بالامصار کلّها على شیعه علیّ علیه السّلام و أهل بیته و کان أشدّ النّاس بلیه أهل الکوفه لکثره من بها من الشّیعه و استعمل علیها زیادا ضمّها الیه مع البصره و جمع له العراقین و کان یتبع الشیعه و هو بهم عالم، لأنّه کان منهم قد عرفهم و سمع کلامهم أوّل شی‏ء، فقتلهم تحت کلّ کوکب و تحت کلّ حجر و مدر، و أخافهم و قطع الأیدی و الأرجل منهم و صلبهم على جذوع النّخل و سمل أعینهم‏ و طردهم و شردهم حتى انتزحوا على العراق فلم یبق بها أحد منهم إلّا مقتول أو مصلوب أو طرید أو هارب.

و کتب معاویه إلى أعماله و ولاته فی جمیع الأرضین و الأمصار ألا یجیز و الأحد من شیعه علىّ و لا من أهل بیته و لا من أهل ولایته الذین یروون فضله و یتحدّثون بمناقبه شهاده.

و کتب إلى أعماله: انظروا من قبلکم من شیعه عثمان و محبّیه و أهل بیته و أهل ولایته الذین یروون فضله و یتحدّثون بمناقبه فادنوا مجالسهم و أکرموهم و قرّبوهم و شرّفوهم و اکتبوا إلىّ بما یروى کلّ واحد منهم فیه باسمه و اسم أبیه و ممّن هو.

ففعلوا ذلک حتّى أکثروا فی عثمان الحدیث و بعث إلیهم بالصّلات و الکساء و أکثر لهم القطایع من العرب و الموالى فکثروا فی کلّ مصر و تنافسوا فی المنازل و الضیاع و اتسعت علیهم الدّنیا فلم یکن أحد یأتی عامل مصر من الأمصار و لا قریه فیروى فی عثمان منقبه أو یذکر له فضیله إلّا کتب اسمه و قرب و شفع فمکثوا بذلک ما شاء اللّه.

ثمّ کتب إلى أعماله إنّ الحدیث قد کثر فی عثمان و فشا فی کلّ مصر و من کلّ ناحیه فاذا جائکم کتابی هذا فادعوهم إلى الرّوایه فی أبی بکر و عمر فانّ فضلهما و سوابقهما أحبّ الىّ و أقرّ لعینی و أدحض لحجّه أهل هذا البیت و أشدّ علیهم من مناقب عثمان و فضله، فقرأ کلّ قاض و أمیر من ولایه کتابه على النّاس و أخذ النّاس فی الرّوایات فیهم و فی مناقبهم.

ثمّ کتب نسخه جمع فیها جمیع ما روى فیهم من المناقب و الفضایل و أنفذهما إلى عماله و أمرهم بقراءتها على المنابر فی کلّ کوره و فی کلّ مسجد، و أمرهم أن ینفذوا إلى معلّمی الکتاتیب أن یعلّموها صبیانهم حتى یرووها و یتعلّموها کما یتعلّمون القرآن حتّى علّموها بناتهم و نسائهم و خدمهم و حشمهم فلبثوا بذلک ما شاء اللّه.

ثمّ کتب إلى عماله نسخه واحده إلى جمیع البلدان: انظروا من قامت علیه البینه أنه یحبّ علیّا و أهل بیته فامحوه من الدّیوان و لا تجیزوا له شهاده.

ثمّ کتب کتابا آخر: من اتّهمتموه و لم تقم علیه بیّنه فاقتلوه، فقتلوهم على التّهم و الظّن و الشّبه تحت کلّ کوکب حتّى لقد کان الرّجل یسقط بالکلمه فیضرب عنقه.

و لم یکن ذلک البلاء فی بلد أشدّ و لا أکبر منه بالعراق و لا سیّما بالکوفه حتّى أنّ الرّجل من شیعه علیّ و ممّن بقى من أصحابه بالمدینه و غیرها لیأتیه من یثق به فیدخل بیته ثمّ یلقى علیه سترا فیخاف من خادمه و مملوکه فلا یحدّثه حتى یأخذ الأیمان المغلّظه علیه لیکتمنّ علیه.

و جعل الأمر لا یزداد إلّا شده و کثر عندهم عدوّهم و أظهروا أحادیثهم الکاذبه فی أصحابهم من الزور و البهتان فینشأ النّاس على ذلک و لا یتعلّمون إلّا منهم و مضى على ذلک قضاتهم و ولاتهم و فقهاؤهم.

و کان أعظم النّاس فی ذلک بلاء و فتنه القرّاء المراءون المتصنّعون الذین یظهرون لهم الحزن و الخشوع و النّسک و یکذبون و یعلمون الأحادیث لیحظوا بذلک عند ولاتهم، و یدنو لذلک مجالسهم، و یصیبوا بذلک الأموال و القطایع و المنازل حتّى صارت أحادیثهم تلک و روایاتهم فی أیدى من یحسب أنّها حقّ و أنها صدق فرووها و قبلوها و تعلّموها و علّموها و أحبّوا علیها و أبغضوا و صارت بأیدى النّاس الذین لا یستحلّون الکذب و یبغضون علیه أهله فقبلوها و هم یرون أنها حقّ و لو علموا أنّها باطل لم یرووها و لم یتدیّنوا بها، فصار الحقّ فی ذلک الزّمان باطلا، و الباطل حقا، و الصّدق کذبا، و الکذب صدقا.

و قد قال رسول اللّه صلّى اللّه علیه و آله و سلّم لیشملنکم فتنه یربو فیها الولید، و ینشأ فیها الکبیر یجرى الناس علیها و یتخذونها سنّه، فاذا غیّر منها شی‏ء قالوا أتى النّاس منکرا غیّرت السنّه.

لمّا مات الحسن بن علیّ علیه السّلام لم یزل البلاء و الفتنه یعظمان و یشتدّان فلم‏ یبق ولیّ اللّه إلّا خائفا على دمه، و فی روایه اخرى إلّا خائفا على دمه أنّه مقتول، و إلّا طریدا و شریدا، و لم یبق عدوّ اللّه إلّا مظهر الحجّه غیر مستتر ببدعته و ضلالته الحدیث.

ألا لعنه اللّه على القوم الظّالمین و سیعلم الّذین ظلموا آل محمّد صلّى اللّه علیه و علیهم أىّ منقلب ینقلبون.

الترجمه

از جمله کلام بلاغت نظام آن امام أنام است که اشاره فرموده در آن بأعمال قبیحه بنی امیه و گفته: بخدا سوگند که همیشه باشند بنى امیه تا این که نگذارند مر خداوند عالم را حرامى مگر که حلال شمارند آن را، و نه گرهى از گرههاى دین مگر این که بگشایند آن را، و تا این که باقى نماند خانه از کلوخ ساخته شده و نه خیمه از پشم بر پا بوده مگر این که داخل شود در او ظلم آنها، و متزلزل سازد آن را بدى حکومت و أمارت ایشان تا آنکه برخیزد دو شخص گریه کننده که گریه کند یک گریه کننده گریه کند از براى دین خود، و گریه کننده دیگر گریه کند از براى دنیاى خود، و تا این که باشد انتقام کشیدن یکى از شما از یکى از ایشان مثل انتقام کشیدن بنده از مولاى خود باین وجه که اگر حاضر باشد نزد مولایش اطاعت او را مى ‏نماید، و هرگاه غائب باشد از او غیبت او میکند، تا آنکه باشد بزرگترین شما از روى مشقّت نیکوترین شما از روى گمان و امیدوارى بخدا پس اگر عطا کند خداوند شما را سلامتى و عافیتى پس قبول نمائید، و اگر مبتلا شوید ببلائى پس صبر نمائید پس بدرستی که عاقبت کار پرهیزکاران راست.

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»

بازدید: ۱۹

حتما ببینید

نهج البلاغه کلمات خطبه ها شماره ۱۰۵ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)

خطبه ۱۰۶ صبحی صالح ۱۰۶- و من خطبه له ( علیه ‏السلام  ) و فیها …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code