خانه / ***خطبه ها شرح و ترجمه میر حبیب الله خوئی / نهج البلاغه کلمات خطبه ها شماره ۷۷ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)

نهج البلاغه کلمات خطبه ها شماره ۷۷ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)

خطبه ۷۸ صبحی صالح

۷۸- من کلمات کان ( علیه ‏السلام ) یدعو بها
اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِی مَا أَنْتَ أَعْلَمُ بِهِ مِنِّی
فَإِنْ عُدْتُ فَعُدْ عَلَیَّ بِالْمَغْفِرَهِ
اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِی مَا وَأَیْتُ مِنْ نَفْسِی
وَ لَمْ تَجِدْ لَهُ وَفَاءً عِنْدِی
اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِی مَا تَقَرَّبْتُ بِهِ إِلَیْکَ بِلِسَانِی
ثُمَّ خَالَفَهُ قَلْبِی
اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِی رَمَزَاتِ الْأَلْحَاظِ
وَ سَقَطَاتِ الْأَلْفَاظِ
وَ شَهَوَاتِ الْجَنَانِ
وَ هَفَوَاتِ اللِّسَان‏

شرح وترجمه میر حبیب الله خوئی ج۵  

و من کلمات له علیه السلام کان یدعو بها و هى السابعه و السبعون من المختار فى باب الخطب

أللّهمّ اغفر لی ما أنت أعلم به منّی، فإن عدت فعد علیّ بالمغفره أللّهمّ اغفر لی ما و إیت من نفسی و لم تجد له وفاء عندی، أللّهمّ اغفر لی ما تقرّبت به إلیک بلسانی ثمّ خالفه قلبی، أللّهمّ اغفر لی رمزات الألحاظ، و سقطات الألفاظ، و شهوات الجنان، و هفوات اللّسان.

اللغه

(غفر) اللّه له ذنبه غفرا و غفرانا من باب ضرب صفح عنه و ستر علیه ذنبه و غطاه، و أصل الغفر السّتر یقال الصّیغ أغفر للوسخ اى استر له و (الوأی) الوعد الذى یوثقه‏ الرّجل على نفسه و یعزم على الوفاء به، و منه و أیته و أیا و عدته و (الرّمز) هو تحریک الشفتین فى اللفظ من غیر اثباته بصوت و قد یکون اشاره بالعین و الحاجب و (اللحظ) النظر بمؤخّر العین و (السقط) بالتحریک ردىّ المتاع و الخطاء من القول و الفعل و (الهفوه) الزلّه.

قوله ما و أیت کلمه ما مالاعرابوصول اسمى بمعنى الّذی، و وأیت صلته و العاید محذوف و قول البحرانی إنّ ما ههنا مصدریه لا أرى له وجها، و من فی قوله من نفسى نشویّه، و جمله و لم تجد فی محلّ النّصب على الحال، و الباء فی قوله تقربت به سببیّه، و فی قوله بلسانى استعانه. 

المعنى

اعلم أنّ المطلوب بهذا الکلام هو غفران اللّه سبحانه له، و مغفره اللّه للعبد عباره عن صفحه عما یؤدّى إلى الفضاحه فی الدّنیا و الهلکه فی الآخره و ستره علیه عیوباته الباطنه و الظاهره و أن یوّفقه لأسباب السّعاده الرّادعه عن متابعه الشیطان و النّفس الأماره، و هذا کلّه فی حقّ غیره علیه السّلام و أما طلبه سلام اللّه علیه و آله للمغفره و کذلک استغفار سایر المعصومین من الأنبیاء و أئمه الدّین سلام اللّه علیهم أجمعین فقد قدّمنا تحقیقه بما لا مزید علیه فی التّنبیه الثالث من تنبیهات الفصل الثالث عشر من فصول الخطبه الاولى فلیتذکّر.

إذا عرفت ذلک فلنرجع إلى شرح ما یؤدّیه ظاهر کلامه علیه السّلام فأقول: قوله: (اللهمّ اغفر لى ما أنت أعلم به منّى فان عدت فعد علىّ بالمغفره) طلب للمغفره ممّا هو عند اللّه معصیه و سیئه فی حقّه و هو لا یعلمها فیفعلها أو یعلمها لا کعلم اللّه سبحانه إن کان صیغه التّفضیل على معناها الأصلى و طلب لتکرار المغفره لما یعاوده و یکرّره کذلک.
فان قلت: الطاعه و المعصیه عباره عن امتثال التّکلیف و مخالفته و هو فرع العلم به و مع الجهل و عدم العلم لا أمر و لا نهى و لا خطاب و لا طاعه و لا معصیه و لا ثواب و لا عقاب إذ النّاس فی سعه ممّا لا یعلمون و لا یکلّف اللّه نفسا إلّا ما آتیها.

قلت: الجهل بالتّکلیف قد یکون ناشئا عن القصور و قد یکون ناشئا من التقصیرفی تحصیل العلم فحینئذ لا یقبح المؤاخذه علیه کما لا یقبح المؤاخذه عن النّسیان إن نشأ عن قلّه المبالاه و عن التقصیر فی المقدّمات، و لذلک قال رسول اللّه صلّى اللّه علیه و آله و سلّم ربّنا لا تؤاخذنا إن نسینا أو أخطانا، مع أنّ المؤاخذه علیه مرفوعه عن الامّه بحکم حدیث رفع التسعه هذا.

مع أنّ العلم بأنّ ما وقع عن الجهل و النسیان معفوّ عنه و غیر مؤاخذ علیه لا یمنع من حسن طلب العفو عنه بالدّعاء، فربما یدعو الداعى بما یعلم أنّه حاصل قبل الدّعاء من فضل اللّه تعالى إمّا لاعتداد تلک النّعمه و إمّا لاستدامتها أو لغیر ذلک کقوله تعالى: قالَ رَبِّ احْکُمْ بِالْحَقِّ و قول إبراهیم وَ لا تُخْزِنِی یَوْمَ یُبْعَثُونَ (اللهم اغفر لى ما و أیت من نفسى و لم تجد له وفاء عندى) و هو استغفار ممّا وعده من نفسه و عاهد علیه اللّه فعلا أو ترکا زجرا أو شکرا ثمّ لم یف به، و ذلک لأنّ حنث الیمین و نقض العهد موجب للخذلان و معقب للخسر ان کما صرّح علیه فی غیر آیه من القرآن، قال تعالى فی سوره البقره: الَّذِینَ یَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِیثاقِهِ وَ یَقْطَعُونَ ما أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ یُوصَلَ وَ یُفْسِدُونَ فِی الْأَرْضِ أُولئِکَ هُمُ الْخاسِرُونَ و فی سوره بنی إسرائیل: وَ أَوْفُوا بِالْعَهْدِ إِنَّ الْعَهْدَ کانَ مَسْؤُلًا و فی سوره النّحل: وَ أَوْفُوا بِعَهْدِ اللَّهِ إِذا عاهَدْتُمْ وَ لا تَنْقُضُوا الْأَیْمانَ بَعْدَ تَوْکِیدِها وَ قَدْ جَعَلْتُمُ اللَّهَ عَلَیْکُمْ کَفِیلًا إِنَّ اللَّهَ یَعْلَمُ ما تَفْعَلُونَ قال الطبرسی فى تفسیر الآیه الأخیره: قال ابن عباس: الوعد من العهد، و قال المفسرون: العهد الذی یجب الوفاء به و الوعد هو الذی یحسن فعله و عاهد اللّه لیفعلنّه فانّه یصیروا جبا علیه، و لا تنقضوا الایمان بعد توکیدها، هذا نهى منه سبحانه عن‏ حنث الایمان و هو أن ینقضها بمخالفه موجبها و ارتکاب ما یخالف عقدها، و قوله: بعد توکیدها أى بعد عقدها و ابرامها و توثیقها باسم اللّه تعالى و قیل: بعد تشدیدها و تغلیظها بالعزم و العقد على الیمین بخلاف لغو الیمین.

(اللهمّ اغفر لى ما تقرّبت به الیک) اى ما عملته لک (بلسانى) و یدی و رجلی و بصرى و سایر جوارحى (ثمّ خالفه قلبى) و جعله مشوبا بالرّیا و السّمعه المنافى للقربه (اللهمّ اغفر لى رمزات الألحاظ) أی اشارات اللحاظ لتعییب شخص و هجائه و نحو ذلک (و سقطات الالفاظ) أى ردّیتها و ساقطتها عن مناط الاعتبار بأن لا یکون له مبالات فی قوله و کلامه، روى عبد اللّه بن سنان عن أبی عبد اللّه علیه السّلام قال: قال رسول اللّه صلّى اللّه علیه و آله و سلّم: إذا رأیتم الرّجل لا یبالى ما قال و لا ما قیل له فهو شرک شیطان (و شهوات الجنان) أى مشتهیات القلوب المخالفه للشّرع.
و روى فی الوسایل عن الکلینی باسناده عن أبی محمّد الوابشی قال: سمعت أبا عبد اللّه علیه السّلام یقول: احذروا أهوائکم کما تحذرون أعدائکم فلیس بشی‏ء أعدى للرجال من اتباع أهوائهم و حصائد ألسنتهم.

و عن عبد الرحمن بن الحجاج قال: کان أبو الحسن علیه السّلام یقول: لا تدع النفس و هواها فانّ هواها فی رداها و ترک النّفس و ما تهوى اذاها، و ترک النّفس عما تهوى دواؤها، هذا.

و فی بعض النّسخ سهوات القلوب بالسین المهمله فالمراد بها غفلاتها کما فی قوله سبحانه: فَوَیْلٌ لِلْمُصَلِّینَ الَّذِینَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ ساهُونَ.

أى غافلون عنها تارکین لها أو تحمل سهواتها على سهواتها الناشئه عن ترک التّحفظ و قلّه المبالاه فانّها لا تقبح المؤاخذه علیها حینئذ کما أشرنا إلیه آنفا فی شرح قوله اللهمّ اغفر لی ما أنت أعلم به منّى، فانّ السهو و النسیان متقاربان و کلاهما من‏ الشیطان بهما یقطع العبد عن سلوک لللل الجنان و الرّضوان کما قال أمیر المؤمنین فی روایه الکافى «فی القلب ظ» لمتان لمه من الشیطان و لمه من الملک فلمه الملک الرّقه و الفهم و لمه الشیطان السّهو و القسوه هذا.

و ذکر قوله: (و هفوات اللسان) بعد سقطات الألفاظ إمّا من قبیل التّاکید أو ذکر الخاصّ بعد العامّ لمزید الاهتمام بأن یکون المراد بسقطات الألفاظ ما لیس فیها ثمره اخرویّه سواء کانت حراما و مضرّه فی الآخره أو لا یکون فیها نفع و لا ضرر کالکلام اللغو، و بهفوات اللسان خصوص ما یوجب المؤاخذه فی الآخره کالغیبه و البهت و النمیمه و السعایه و الاستهزاء و التهمه و السبّ و الکذب إلى غیر ذلک، فانّ کلّ ذلک مباین لمکارم الأخلاق و حسن الشّیمه مناف لمقتضى الایمان و التّقوى و المروّه و معقب للخسران و الندامه فی الآخره.

و لذلک قال رسول اللّه صلّى اللّه علیه و آله و سلّم طوبى لمن انفق فضلات ماله و أمسک فضلات لسانه.
و قال أیضا إنّ مقعد ملکیک على ثنییک«» لسانک قلمهما و ریقک مدادهما و أنت تجرى فیما لا یعنیک«» و لا تستحى من اللّه و لا منهما.

و عن أمیر المؤمنین علیه السّلام قال: قال رسول اللّه صلّى اللّه علیه و آله یعذّب اللّسان بعذاب لا یعذّب به شی‏ء من الجوارح فیقول: أى ربّ عذّبتنى بعذاب لا تعذّب به شیئا من الجوارح قال فیقال له: خرجت منک کلمه فبلغت مشارق الأرض و مغاربها فسفک بها الدّم الحرام و أخذ بها المال الحرام و انتهک بها الفرج الحرام فوعزّتی لاعذّبنک بعذاب لا أعذّب به شیئا من جوارحک، رواه فی الکافی عن أبی عبد اللّه علیه السّلام عن رسول اللّه صلّى اللّه علیه و آله نحوه.
و من غریب ما وقع لأبى یوسف و هو من أکابر علماء الأدبیّه و عظماء الشیعه و هو من أصحاب الجواد و الهادی علیهما السّلام أنّه قال فی التّحذیر من عثرات اللّسان.

یصاب الفتى من عثره بلسانه و لیس یصاب المرء من عثره الرّجل‏ و من کلمات له علیه السلام کان یدعو بها
و هى السابعه و السبعون من المختار فى باب الخطب أللّهمّ اغفر لی ما أنت أعلم به منّی، فإن عدت فعد علیّ بالمغفره أللّهمّ اغفر لی ما و إیت من نفسی و لم تجد له وفاء عندی، أللّهمّ اغفر لی ما تقرّبت به إلیک بلسانی ثمّ خالفه قلبی، أللّهمّ اغفر لی رمزات الألحاظ، و سقطات الألفاظ، و شهوات الجنان، و هفوات اللّسان.

اللغه

(غفر) اللّه له ذنبه غفرا و غفرانا من باب ضرب صفح عنه و ستر علیه ذنبه و غطاه، و أصل الغفر السّتر یقال الصّیغ أغفر للوسخ اى استر له و (الوأی) الوعد الذى یوثقه‏ الرّجل على نفسه و یعزم على الوفاء به، و منه و أیته و أیا و عدته و (الرّمز) هو تحریک الشفتین فى اللفظ من غیر اثباته بصوت و قد یکون اشاره بالعین و الحاجب و (اللحظ) النظر بمؤخّر العین و (السقط) بالتحریک ردىّ المتاع و الخطاء من القول و الفعل و (الهفوه) الزلّه.

الاعراب

قوله ما و أیت کلمه ما موصول اسمى بمعنى الّذی، و وأیت صلته و العاید محذوف و قول البحرانی إنّ ما ههنا مصدریه لا أرى له وجها، و من فی قوله من نفسى نشویّه، و جمله و لم تجد فی محلّ النّصب على الحال، و الباء فی قوله تقربت به سببیّه، و فی قوله بلسانى استعانه.

المعنى

اعلم أنّ المطلوب بهذا الکلام هو غفران اللّه سبحانه له، و مغفره اللّه للعبد عباره عن صفحه عما یؤدّى إلى الفضاحه فی الدّنیا و الهلکه فی الآخره و ستره علیه عیوباته الباطنه و الظاهره و أن یوّفقه لأسباب السّعاده الرّادعه عن متابعه الشیطان و النّفس الأماره، و هذا کلّه فی حقّ غیره علیه السّلام و أما طلبه سلام اللّه علیه و آله للمغفره و کذلک استغفار سایر المعصومین من الأنبیاء و أئمه الدّین سلام اللّه علیهم أجمعین فقد قدّمنا تحقیقه بما لا مزید علیه فی التّنبیه الثالث من تنبیهات الفصل الثالث عشر من فصول الخطبه الاولى فلیتذکّر.

إذا عرفت ذلک فلنرجع إلى شرح ما یؤدّیه ظاهر کلامه علیه السّلام فأقول: قوله: (اللهمّ اغفر لى ما أنت أعلم به منّى فان عدت فعد علىّ بالمغفره) طلب للمغفره ممّا هو عند اللّه معصیه و سیئه فی حقّه و هو لا یعلمها فیفعلها أو یعلمها لا کعلم اللّه سبحانه إن کان صیغه التّفضیل على معناها الأصلى و طلب لتکرار المغفره لما یعاوده و یکرّره کذلک.
فان قلت: الطاعه و المعصیه عباره عن امتثال التّکلیف و مخالفته و هو فرع العلم به و مع الجهل و عدم العلم لا أمر و لا نهى و لا خطاب و لا طاعه و لا معصیه و لا ثواب و لا عقاب إذ النّاس فی سعه ممّا لا یعلمون و لا یکلّف اللّه نفسا إلّا ما آتیها.

قلت: الجهل بالتّکلیف قد یکون ناشئا عن القصور و قد یکون ناشئا من التقصیرفی تحصیل العلم فحینئذ لا یقبح المؤاخذه علیه کما لا یقبح المؤاخذه عن النّسیان إن نشأ عن قلّه المبالاه و عن التقصیر فی المقدّمات، و لذلک قال رسول اللّه صلّى اللّه علیه و آله و سلّم ربّنا لا تؤاخذنا إن نسینا أو أخطانا، مع أنّ المؤاخذه علیه مرفوعه عن الامّه بحکم حدیث رفع التسعه هذا.

مع أنّ العلم بأنّ ما وقع عن الجهل و النسیان معفوّ عنه و غیر مؤاخذ علیه لا یمنع من حسن طلب العفو عنه بالدّعاء، فربما یدعو الداعى بما یعلم أنّه حاصل قبل الدّعاء من فضل اللّه تعالى إمّا لاعتداد تلک النّعمه و إمّا لاستدامتها أو لغیر ذلک کقوله تعالى: قالَ رَبِّ احْکُمْ بِالْحَقِّ و قول إبراهیم وَ لا تُخْزِنِی یَوْمَ یُبْعَثُونَ (اللهم اغفر لى ما و أیت من نفسى و لم تجد له وفاء عندى) و هو استغفار ممّا وعده من نفسه و عاهد علیه اللّه فعلا أو ترکا زجرا أو شکرا ثمّ لم یف به، و ذلک لأنّ حنث الیمین و نقض العهد موجب للخذلان و معقب للخسر ان کما صرّح علیه فی غیر آیه من القرآن، قال تعالى فی سوره البقره: الَّذِینَ یَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِیثاقِهِ وَ یَقْطَعُونَ ما أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ یُوصَلَ وَ یُفْسِدُونَ فِی الْأَرْضِ أُولئِکَ هُمُ الْخاسِرُونَ و فی سوره بنی إسرائیل: وَ أَوْفُوا بِالْعَهْدِ إِنَّ الْعَهْدَ کانَ مَسْؤُلًا و فی سوره النّحل: وَ أَوْفُوا بِعَهْدِ اللَّهِ إِذا عاهَدْتُمْ وَ لا تَنْقُضُوا الْأَیْمانَ بَعْدَ تَوْکِیدِها وَ قَدْ جَعَلْتُمُ اللَّهَ عَلَیْکُمْ کَفِیلًا إِنَّ اللَّهَ یَعْلَمُ ما تَفْعَلُونَ قال الطبرسی فى تفسیر الآیه الأخیره: قال ابن عباس: الوعد من العهد، و قال المفسرون: العهد الذی یجب الوفاء به و الوعد هو الذی یحسن فعله و عاهد اللّه لیفعلنّه فانّه یصیروا جبا علیه، و لا تنقضوا الایمان بعد توکیدها، هذا نهى منه سبحانه عن‏ حنث الایمان و هو أن ینقضها بمخالفه موجبها و ارتکاب ما یخالف عقدها، و قوله: بعد توکیدها أى بعد عقدها و ابرامها و توثیقها باسم اللّه تعالى و قیل: بعد تشدیدها و تغلیظها بالعزم و العقد على الیمین بخلاف لغو الیمین.

(اللهمّ اغفر لى ما تقرّبت به الیک) اى ما عملته لک (بلسانى) و یدی و رجلی و بصرى و سایر جوارحى (ثمّ خالفه قلبى) و جعله مشوبا بالرّیا و السّمعه المنافى للقربه (اللهمّ اغفر لى رمزات الألحاظ) أی اشارات اللحاظ لتعییب شخص و هجائه و نحو ذلک (و سقطات الالفاظ) أى ردّیتها و ساقطتها عن مناط الاعتبار بأن لا یکون له مبالات فی قوله و کلامه، روى عبد اللّه بن سنان عن أبی عبد اللّه علیه السّلام قال: قال رسول اللّه صلّى اللّه علیه و آله و سلّم: إذا رأیتم الرّجل لا یبالى ما قال و لا ما قیل له فهو شرک شیطان (و شهوات الجنان) أى مشتهیات القلوب المخالفه للشّرع.
و روى فی الوسایل عن الکلینی باسناده عن أبی محمّد الوابشی قال: سمعت أبا عبد اللّه علیه السّلام یقول: احذروا أهوائکم کما تحذرون أعدائکم فلیس بشی‏ء أعدى للرجال من اتباع أهوائهم و حصائد ألسنتهم.

و عن عبد الرحمن بن الحجاج قال: کان أبو الحسن علیه السّلام یقول: لا تدع النفس و هواها فانّ هواها فی رداها و ترک النّفس و ما تهوى اذاها، و ترک النّفس عما تهوى دواؤها، هذا.
و فی بعض النّسخ سهوات القلوب بالسین المهمله فالمراد بها غفلاتها کما فی قوله سبحانه: فَوَیْلٌ لِلْمُصَلِّینَ الَّذِینَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ ساهُونَ.

أى غافلون عنها تارکین لها أو تحمل سهواتها على سهواتها الناشئه عن ترک التّحفظ و قلّه المبالاه فانّها لا تقبح المؤاخذه علیها حینئذ کما أشرنا إلیه آنفا فی شرح قوله اللهمّ اغفر لی ما أنت أعلم به منّى، فانّ السهو و النسیان متقاربان و کلاهما من‏ الشیطان بهما یقطع العبد عن سلوک لللل الجنان و الرّضوان کما قال أمیر المؤمنین فی روایه الکافى «فی القلب ظ» لمتان لمه من الشیطان و لمه من الملک فلمه الملک الرّقه و الفهم و لمه الشیطان السّهو و القسوه هذا.

و ذکر قوله: (و هفوات اللسان) بعد سقطات الألفاظ إمّا من قبیل التّاکید أو ذکر الخاصّ بعد العامّ لمزید الاهتمام بأن یکون المراد بسقطات الألفاظ ما لیس فیها ثمره اخرویّه سواء کانت حراما و مضرّه فی الآخره أو لا یکون فیها نفع و لا ضرر کالکلام اللغو، و بهفوات اللسان خصوص ما یوجب المؤاخذه فی الآخره کالغیبه و البهت و النمیمه و السعایه و الاستهزاء و التهمه و السبّ و الکذب إلى غیر ذلک، فانّ کلّ ذلک مباین لمکارم الأخلاق و حسن الشّیمه مناف لمقتضى الایمان و التّقوى و المروّه و معقب للخسران و الندامه فی الآخره.

و لذلک قال رسول اللّه صلّى اللّه علیه و آله و سلّم طوبى لمن انفق فضلات ماله و أمسک فضلات لسانه.
و قال أیضا إنّ مقعد ملکیک على ثنییک«» لسانک قلمهما و ریقک مدادهما و أنت تجرى فیما لا یعنیک«» و لا تستحى من اللّه و لا منهما.

و عن أمیر المؤمنین علیه السّلام قال: قال رسول اللّه صلّى اللّه علیه و آله یعذّب اللّسان بعذاب لا یعذّب به شی‏ء من الجوارح فیقول: أى ربّ عذّبتنى بعذاب لا تعذّب به شیئا من الجوارح قال فیقال له: خرجت منک کلمه فبلغت مشارق الأرض و مغاربها فسفک بها الدّم الحرام و أخذ بها المال الحرام و انتهک بها الفرج الحرام فوعزّتی لاعذّبنک بعذاب لا أعذّب به شیئا من جوارحک، رواه فی الکافی عن أبی عبد اللّه علیه السّلام عن رسول اللّه صلّى اللّه علیه و آله نحوه.
و من غریب ما وقع لأبى یوسف و هو من أکابر علماء الأدبیّه و عظماء الشیعه و هو من أصحاب الجواد و الهادی علیهما السّلام أنّه قال فی التّحذیر من عثرات اللّسان.

یصاب الفتى من عثره بلسانه و لیس یصاب المرء من عثره الرّجل‏فعثرته فی القول تذهب رأسه و عثرته فی الرّجل تذهب عن مهل‏

فاتّفق أنّ المتوکل العباسى ألزمه تأدیب ولدیه المعتزّ و المؤیّد، فقال له یوما: أیّما أحبّ إلیک ابناى هذان أم الحسن و الحسین فقال: و اللّه إنّ قنبر الخادم خادم علیّ خیر منک و من ابنیک، فقال المتوکّل لعنه اللّه لأتراکه: سلّوا لسانه من قفاه، ففعلوا فمات رحمه اللّه علیه.

و روى عن سیّد السّاجدین علیه السّلام قال: لسان ابن آدم یشرف کلّ یوم على جوارحه فیقول: کیف أصبحتم فیقولون: بخیر إن ترکتنا و یقولون: اللّه اللّه فینا و یناشدونه و یقولون: إنّما نثاب و نعاقب بک.

إلى غیر هذه من الأخبار الوارده فی مدح الصّمت و ذم التکلّم و یأتی إنشاء اللّه جمله منها فی شرح الخطبه المأه و الثالثه و التّسعین، فاللّازم على العاقل الصمت و السّکوت بقدر الامکان کى یسلم عن زلّات اللّسان و عثرات البیان و فضول الکلام و ما یَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلَّا لَدَیْهِ رَقِیبٌ عَتِیدٌ.

الترجمه

از جمله کلمات آن امامست که دعا میکرد به آنها و مى ‏گفت: بار خدایا بیامرز از براى من آن چیزى را که تو داناترى بآن از من پس اگر من باز گردم بسوى آن پس باز گرد تو از براى من بآمرزیدن، خداوندا بیامرز از براى من آن چیزى را که من وعده کردم از نفس خود از براى تو و نیافتى مر او را وفا در نزد من بار خدایا بیامرز از براى من عملهائى که تقرّب جستم با آنها بسوى تو پس مخالفت نمود آنرا قلب من. بار خدایا بیامرز از براى من اشارتهاى گوشه‏هاى چشم ببدیها و بیهوده‏هاى گفتارها و شهوات قلب و لغزشات زبان را، و لنعم ما قیل:

زبان بسیار سر بر باد داد است
زبان سر را عدوی خانه زاد است‏

عدوی خانه خنجر تیز کرده‏
تو از خصم برون پرهیز کرده‏

نشد خاموش کبک کوهسارى
از آن شد طعمه باز شکارى‏

اگر طوطى زبان مى‏بست در کام
نه خود را در قفس دیدی نه در دام‏

خموشى پرده پوش راز باشد
نه مانند سخن غمّاز باشد

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»

بازدید: ۱۶

حتما ببینید

نهج البلاغه کلمات خطبه ها شماره ۱۰۵ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)

خطبه ۱۰۶ صبحی صالح ۱۰۶- و من خطبه له ( علیه ‏السلام  ) و فیها …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code