خانه / ***خطبه ها شرح و ترجمه میر حبیب الله خوئی / نهج البلاغه کلمات خطبه ها شماره ۷۴ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)

نهج البلاغه کلمات خطبه ها شماره ۷۴ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)

خطبه ۷۵ صبحی صالح

۷۵- و من کلام له ( علیه ‏السلام  ) لما بلغه اتهام بنی أمیه له بالمشارکه فی دم عثمان‏

أَ وَ لَمْ یَنْهَ بَنِی أُمَیَّهَ عِلْمُهَا بِی عَنْ قَرْفِی

أَ وَ مَا وَزَعَ الْجُهَّالَ سَابِقَتِی عَنْ تُهَمَتِی

وَ لَمَا وَعَظَهُمُ اللَّهُ بِهِ أَبْلَغُ مِنْ لِسَانِی

أَنَا حَجِیجُ الْمَارِقِینَ

وَ خَصِیمُ النَّاکِثِینَ الْمُرْتَابِینَ

وَ عَلَى کِتَابِ اللَّهِ تُعْرَضُ الْأَمْثَالُ

وَ بِمَا فِی الصُّدُورِ تُجَازَى الْعِبَادُ

شرح وترجمه میر حبیب الله خوئی ج۵  

و من کلام له علیه السلام لما بلغه اتهام بنى امیه له بالمشارکه فى دم عثمان و هو الرابع و السبعون من المختار فى باب الخطب

أو لم ینه أمیّه علمها بی عن قرفی أو ما وزع الجهّال سابقتی عن تهمتی و لما وعظهم اللّه به أبلغ من لسانی أنا حجیج المارقین، و خصیم المرتابین، و على کتاب اللّه تعرض الأمثال، و بما فی الصّدور تجازى العباد

اللغه

قوله (أو لم ینه امیّه) فی بعض النّسخ بنی امیه و کلاهما صحیحان، و المراد القبیله یقال کلیب و بنو کلیب و یراد بهما القبیله قال الشّاعر:

         أشارت کلیب بالأکفّ الأصابع‏

و قال آخر:

         أبنى کلیب إنّ عمّى اللّذا

و (قرف) فلانا من باب ضرب اتّهمه و عابه و (وزعه) عنه صرفه و کفّه و (السّابقه) الفضیله و التّقدّم و (الحجیج) المحاج من حجّ فلان فلانا اذا غلبه بالحجه و (المارق) الخارج من الدّین و (الخصیم) المخاصم.

الاعراب

الهمزه فی قوله أو لم ینه و أو ما وزع استفهام على سبیل الانکار التّوبیخى نحو قوله تعالى: أَ تَعْبُدُونَ ما تَنْحِتُونَ…، أَ إِفْکاً آلِهَهً دُونَ اللَّهِ تُرِیدُونَ.

و الواو فی قوله و لما وعظهم یحتمل القسم و الاستیناف و الحال.

المعنى

اعلم أنّ هذا الکلام له وارد فی توبیخ بنی امیه و الطعن علیهم، فانّه علیه السّلام لما بلغه اتّهامهم له بالمشارکه فی دم عثمان و بخهم بقوله (أو لم ینه امیّه علمها بى عن قرفى) قال الشّارح المعتزلی: یقول علیه السّلام أما کان فی علم بنی امیّه بحالی ما ینهیها عن قرفی و اتّهامی بدم عثمان، و حاله التی أشار إلیها و ذکر أنّ علمهم بها یقتضى أن لا یقرفوه بذلک هى منزلته فی الدّین التی لا منزله أعلى منها، و ما نطق به الکتاب الصّادق من طهارته و طهاره بنیه و زوجته فی قوله: إِنَّما یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً.

و قول النبیّ صلّى اللّه علیه و آله و سلّم أنت منّى بمنزله هارون من موسى، و ذلک یقتضى عصمته عن الدّم الحرام کما أن هارون معصوم عن مثل ذلک ثمّ أکّد ذلک بقوله (أو ما وزع الجهال) و ردعهم (سابقتى) فی الاسلام (عن تهمتى) ثمّ اعتذر علیه السّلام لنفسه فی عدم تاثیر موعظته فیهم بقوله (و لما و عظهم اللّه به) فی کتابه (ابلغ من لسانی) و قولى.

یعنى انّ کلام اللّه سبحانه مع کونه أبلغ الموعظه و أکمل فی الرّدع و التحذیر لا یوجب و زعهم و ردعهم عن القول و الاعتقاد بما لا یجوز و لا یؤثر فیهم، فکیف بکلامی و هذا الکلام نظیر قوله فی الخطبه الرّابعه: و قر سمع لم یفقه الواعیه و کیف یراعى النبأه من أصمّته الصّیحه، و المراد بما و عظهم اللّه به الآیات النّاهیه عن الظنّ و الرّادعه عن الغیبه و المحذره من ایذاء المؤمنین مثل قوله تعالى: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا کَثِیراً مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَ لا تَجَسَّسُوا وَ لا یَغْتَبْ بَعْضُکُمْ بَعْضاً أَ یُحِبُّ أَحَدُکُمْ أَنْ یَأْکُلَ لَحْمَ أَخِیهِ مَیْتاً فَکَرِهْتُمُوهُ و قوله: وَ الَّذِینَ یُؤْذُونَ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِناتِ بِغَیْرِ مَا اکْتَسَبُوا فَقَدِ احْتَمَلُوا بُهْتاناً وَ إِثْماً مُبِیناً.

إلى غیر ذلک و هو کثیر فی القرآن ثمّ قال (أنا حجیج المارقین و خصیم المرتابین) أى مغالب الخارجین عن الدّین باظهار الحجه علیهم فی الدّنیا و الآخره و مخاصم الشّاکین فی الدّین أو فی کلّ حقّ فی خصوص الامامه من بنی امیّه و غیرهم.

روى فی غایه المرام عن الشّیخ فی أمالیه باسناده عن قیس بن سعد بن عباده قال: سمعت علىّ بن أبی طالب یقول: أنا أوّل من یجثو بین یدی اللّه عزّ و جلّ للخصومه أقول: و إلى تلک المخاصمه اشیرت فی قوله تعالى: هذانِ خَصْمانِ اخْتَصَمُوا فِی رَبِّهِمْ فَالَّذِینَ کَفَرُوا قُطِّعَتْ لَهُمْ ثِیابٌ مِنْ نارٍ یُصَبُّ مِنْ فَوْقِ رُؤُسِهِمُ الْحَمِیمُ یُصْهَرُ بِهِ ما فِی بُطُونِهِمْ وَ الْجُلُودُ وَ لَهُمْ مَقامِعُ مِنْ حَدِیدٍ.

روى فی غایه المرام عن ابن بابویه مسندا عن النّصر بن مالک قال: قلت للحسین بن علیّ بن أبی طالب علیهما السّلام: یا أبا عبد اللّه حدّثنى عن قول اللّه عزّ و جلّ: هذانِ خَصْمانِ اخْتَصَمُوا فِی رَبِّهِمْ.

قال: نحن و بنو امیّه اختصمنا فی اللّه عزّ و جلّ قلنا صدق اللّه و قالوا کذب اللّه فنحن و إیّاهم الخصمان یوم القیامه.

و من کشف الغمه عن مسلم و البخاری فی حدیث فی قوله تعالى: هذانِ خَصْمانِ اخْتَصَمُوا.

نزلت فی علیّ و حمزه و عبیده بن الحارث الذین بارزوا المشرکین یوم بدر عتبه و شیبه ابنار بیعه و الولید بن عتبه.

و من تفسیر علیّ بن إبراهیم فی معنى الآیه قال: قال یعنى الصّادق علیه السّلام نحن و بنو امیه نحن قلنا صدق اللّه و رسوله، و قالت بنو امیّه کذب اللّه و رسوله: فَالَّذِینَ کَفَرُوا یعنی بنی أمیّه قُطِّعَتْ لَهُمْ ثِیابٌ مِنْ نارٍ إلى قوله «حدید».

قال قال علیه السّلام: تشویه النار فتسترخى شفته السفلى حتّى یبلغ سرّته و تتعلّق شفته العلیا حتّى تبلغ وسط رأسه، و لهم مقامع من حدید، قال: قال الأعمده التی یضربون بها.

و من تفسیر الثعلبی فی تفسیر قوله تعالى: ثُمَّ إِنَّکُمْ یَوْمَ الْقِیامَهِ عِنْدَ رَبِّکُمْ تَخْتَصِمُونَ قال: روى خلف بن خلیفه عن أبی هاشم عن أبی سعید الخدری قال: کنا نقول ربّنا واحد و نبیّنا واحد و دیننا واحد فما هذه الخصومه، فلما کان یوم صفین و شدّ بعضنا على بعض بالسیوف قلنا: نعم هو هذا، ثمّ قال علیه السّلام (و على کتاب اللّه تعرض الأمثال) یرید نحو قوله تعالى: هذانِ خَصْمانِ اخْتَصَمُوا الآیه. و قوله تعالى: أَمْ نَجْعَلُ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ کَالْمُفْسِدِینَ فِی الْأَرْضِ أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقِینَ کَالْفُجَّارِ.

روى فی غایه المرام من طریق العامه عن ابن عبّاس فی قوله: أَمْ نَجْعَلُ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ قال علی و حمزه و عبیده کَالْمُفْسِدِینَ فِی الْأَرْضِ عتبه و شیبه و الولید بن عتبه أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقِینَ هؤلاء علیّ و أصحابه کَالْفُجَّارِ عتبه و أصحابه، و قوله: أَمْ حَسِبَ الَّذِینَ اجْتَرَحُوا السَّیِّئاتِ أَنْ نَجْعَلَهُمْ کَالَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ سَواءً مَحْیاهُمْ وَ مَماتُهُمْ ساءَ ما یَحْکُمُونَ.

قال ابن عبّاس فالذین آمنوا بنو هاشم و بنو عبد المطلب، و الذین اجترحوا السّیئات بنو عبد شمس، و قال بعضهم لما کان فی أقواله و أفعاله علیه السّلام ما یشبه الأمر بالقتل أو فعله فأوقع فی نفوس الجهّال شبهه القتل نحو ما روی عنه علیه السّلام اللّه قتله و أنا معه و کتخلّفه عن الخروج یوم قتل عثمان حسبما تقدّم فی شرح کلامه التاسع و العشرین فقال علیه السّلام: ینبغی أن یعرض ذلک على کتاب اللّه فان دلّ على کون شی‏ء من ذلک قتلا فیحکم به و إلّا فلا و لن یدلّ علیه أبدا.

قال المحدّث العلّامه المجلسی: و یحتمل أن یراد بالأمثال الحجج أو الأحادیث کما ذکر فی القاموس أى ما احتجّ به فی مخاصمه المارقین و المرتابین و ما یحتجّون به فی مخاصمتی ینبغی عرضها على کتاب اللّه حتّى یظهر صحّتهما و فسادهما، أو ما یسندون إلىّ فی أمر عثمان و ما یروى فی أمری و أمر عثمان یعرض على کتاب اللّه (و بما فی الصّدور تجازى العباد) أى بالنیّات و العقائد أو بما یعلمه اللّه من مکنون الضّمایر لا على وفق ما یظهره المتخاصمون عند الاحتجاج یجازى اللّه العباد.

الترجمه

از جمله کلام آن عالى مقام است در حینی که رسید بأو متّهم کردن بنی امیه او را بشریک شدن او در خون عثمان علیه اللّعنه و النّیران.

آیا نهى کرد بنی امیه را علم ایشان بحالت من از متّهم داشتن من، آیا منع و ردع نکرد جاهلان را سابقه فضیلت من از اتّهام من و هر آینه آنچه که موعظه فرموده است خداوند ایشان را بأو ابلغ است از کلام من، من احتجاج کننده‏ام با کسانى که از دین خارجند و خصومت کننده‏ام با اشخاصى که در دین شک دارند بر کتاب خدا عرض و تطبیق شود شبه‏ها و مثلها و به آن چه در سینهاست از اعتقادهاى نیک و بد جزا داده می شوند بندگان در این جهان و آن جهان.

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»

بازدید: ۲

حتما ببینید

نهج البلاغه کلمات خطبه ها شماره ۷۹ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)

خطبه ۸۰ صبحی صالح ۸۰- و من خطبه له ( علیه ‏السلام  ) بعد فراغه …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code