خانه / ***خطبه ها شرح و ترجمه میر حبیب الله خوئی / نهج البلاغه کلمات خطبه ها شماره ۷۳ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)

نهج البلاغه کلمات خطبه ها شماره ۷۳ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)

خطبه ۷۴ صبحی صالح

۷۴- و من خطبه له ( علیه ‏السلام  ) لما عزموا على بیعه عثمان‏

لَقَدْ عَلِمْتُمْ أَنِّی أَحَقُّ النَّاسِ بِهَا مِنْ غَیْرِی

وَ وَ اللَّهِ لَأُسْلِمَنَّ مَا سَلِمَتْ أُمُورُ الْمُسْلِمِینَ

وَ لَمْ یَکُنْ فِیهَا جَوْرٌ إِلَّا عَلَیَّ خَاصَّهً

الْتِمَاساً لِأَجْرِ ذَلِکَ وَ فَضْلِهِ

وَ زُهْداً فِیمَا تَنَافَسْتُمُوهُ مِنْ زُخْرُفِهِ وَ زِبْرِجِهِ

شرح وترجمه میر حبیب الله خوئی ج۵  

و من کلام له علیه السلام لما عزموا على بیعه عثمان و هو الثالث و السبعون من المختار فى باب الخطب

لقد علمتم أنّی أحقّ بها من غیری، و و اللّه لاسلّمنّ ما سلمت أمور المسلمین، و لم یکن فیها جور إلّا علیّ خاصّه التماسا لأجر ذلک من فضله، و زهدا فیما تنافستموه من زخرفها و زبرجها.

اللغه

(نافست) فی الشی‏ء منافسه و نفاسا إذا رغبت فیه على وجه المباراه و (الزّخرف) بالضمّ الذّهب و کمال حسن الشی‏ء قال تعالى: حَتَّى إِذا أَخَذَتِ الْأَرْضُ زُخْرُفَها و (الزّبرج) بالکسر الزّینه.

الاعراب

کلمه ما فی قوله ما سلمت ظرفیّه مصدریه، و خاصّه منصوب على الحالیّه، و التماسا مفعول له و العامل لاسلّمن و من زخرفها بیان لما.

المعنى

المستفاد من شرح المعتزلی أنّ هذا الکلام صدر منه علیه السّلام بعد أن بایع أهل الشّورى عثمان و عدّ علیه السّلام فضائله و سوابقه، و ناشد أصحاب الشّورى فقطع عبد الرّحمن ابن عوف کلامه و قال یا علی: قد أبى النّاس إلّا على عثمان فلا تجعلنّ على نفسک سبیلا، ثمّ قال علیه السّلام: یا با طلحه ما الذى أمرک به عمر قال: أن أقتل من شقّ عصا الجماعه، فقال عبد الرّحمن لأمیر المؤمنین بایع إذن و إلّا کنت متّبعا غیر سبیل المؤمنین و انفذنا فیک ما أمرنا به فعند ذلک قال: (لقد علمتم أنّى أحقّ بها) أى بالخلافه المستفاده من قرینه المقام (من غیرى) لاستجماعه علیه السّلام الکمالات النّفسانیه و الفضایل الدّاخلیّه و الخارجیّه مضافا إلى وصیه رسول اللّه صلّى اللّه علیه و آله بها، فیکون أولى و أحقّ و ذلک لا یستلزم کون غیره حقیقا أیضا إذا سم التّفضیل فی کلامه نحوه فی قوله تعالى: قُلْ أَ ذلِکَ خَیْرٌ أَمْ جَنَّهُ الْخُلْدِ.

ثمّ نبه علیهما السّلام على أنّ رغبته فیها لیست حرصا على زخارف الدّنیا و زینتها و امارتها کما هی فی غیره، و إنّما هى لرعایه مصلحه الاسلام و صلاح حال المسلمین فقال (و و اللّه لاسلمنّ) و أترکن المخالفه (ما سلمت امور المسلمین) أی مهما کان فی تسلیمی سلامه امور المسلمین (و لم یکن فیها جور إلّا علىّ خاصّه) و إنّما سلمت ذلک (التماسا لأجر ذلک من فضله) أى لأجر المظلومیّه و الجور الواقع فی حقّی من فضل اللّه سبحانه (و زهدا فیما تنافستموه) و رغبه عمّا رغبتم فیه (من زخرفها و زبرجها) أى ذهب الدّنیا و زینتها.

قال المحدّث المجلسی: فی هذا الکلام دلاله على أنّ خلافه غیره جور مطلقا و أنّ التّسلیم على التّقدیر المفروض و هو سلامه امور المسلمین و إن لم یتحقّق الفرض لرعایه مصالح الاسلام و التّقیه انتهى.

و بذلک یظهر ما فى کلام الشّارح المعتزلی حیث قال: فان قلت: فهلّا سلم إلى معاویه و إلى أصحاب الجمل و اغضى على اغتصاب‏ حقّه حفظا للاسلام من الفتنه.

قلت: إنّ الجور الدّاخل علیه من أصحاب الجمل و من معاویه و أهل الشّام لم یکن مقصورا علیه خاصّه، بل کان یعمّ الاسلام و المسلمین جمیعا، لأنّهم عنده لم یکونوا ممّن یصلح لریاسه الامّه و تحمّل أعباء الخلافه، فلم یکن الشّرط الذی اشترطه متحقّقا و هو قوله: و لم یکن فیها جور إلّا علىّ خاصّه.

ثمّ قال: و هذا الکلام یدلّ على أنّه علیه السّلام لم یکن یذهب إلى أنّ خلافه عثمان تتضمّن جورا على المسلمین و الاسلام و إنّما یتضمّن جورا علیه خاصّه و إنّما وقعت على جهه مخالفه الاولى لا على جهه الفساد الکلّى و البطلان الأصلى و هذا محض مذهب أصحابنا انتهى.

و أقول: أماما ذکره من التفرقه بین المتخلّفین الثلاثه و بین النّاکثین و القاسطین بکون جور الأولین مقصورا علیه خاصّه و جور الآخرین عامّا له و للاسلام و المسلمین، فضعیف جدّا کضعف توهّمه صلاحیه الأوّلین عنده علیه السّلام لریاسه الامه و عدم صلاحیه الآخرین لها.

أما أولا فلمنع انحصار جور الأولین فیه خاصّه ألم یبعث الأوّل خالد بن الولید لعنه اللّه إلى مالک بن نویره فقتله و أصحابه و زنى امرئته بمجرّد امساکه عن الزکاه و منع بضعه الرّسول من فدک ألیس جورا بیّنا و ظلما فاحشا فضلا عن سایر ما صدر عنه أو لم یأمر الثّانی باحراق بیت الصّدیقه و منعها حقّها و أعطى عایشه و حفصه عشره آلاف درهم فی کلّ سنه و ظلم المسلمین فی بیت مالهم أولا تنظر إلى الثّالث کیف اخرج أبی ذر إلى الرّبذه و کسر ضلع عبد اللّه بن المسعود و حمل بنی أبی معیط على رقاب النّاس و أتلف مال المسلمین و ظلمهم فی حقّهم و قام معه بنو امیّه «أبیه» یخضمون مال اللّه خضم الابل نبته الرّبیع و لو لم یکن منهم جور إلّا فى حقّه علیه السّلام لکفى فی بطلان خلافتهم إذ الجائر لا یکون إماما لقوله تعالى: لا یَنالُ عَهْدِی الظَّالِمِینَ.

و اما ثانیا فلمنع صلاحیّه الأولین عنده علیه السّلام للریاسه، و کیف یتوّهم ذلک مع تصریحه فی الخطبه الشّقشّقیه و غیرها ممّا مرّت و یأتی بعد ذلک ببطلان خلافتهم و اغتصابهم حقّه فضلا عما حقّقنا سابقا فی غیر موضع فساد خلافتهم و بطلان دعواهم لها.

فان قلت: فلم أمسک عنهم و نهض إلى معاویه و أصحاب الجمل قلت: قد بیّنا جواب ذلک فیما سبق و قلنا إنّ إمساکه النکیر على الأوّلین لعدم وجود ناصر و معین له یومئذ ینصره و یحمى له فأمسک عنهم تقیّه و حقنا لدمه بخلاف یوم الجمل، و صفّین کما مر تفصیلا فی تنبیهات کلامه السّابع و الثّلاثین، و بالجمله لا ریب فی بطلان خلافه الجمیع و کون الکلّ جائرا ظالما فی حقّه و فی حقّ المسلمین، غایه الأمر أنّ معاویه و أصحاب الجمل هتکوا حرمه الاسلام بالمرّه و أعلنوا بعداوته علیه السّلام و شهر و اسیوفهم علیه، و الأولین لم یبلغوا هذه المثابه.

و بهذا کلّه ظهر فساد ما توّهمه أخیرا و نسبه إلیه علیه السّلام من عدم ذهابه إلى بطلان خلافه عثمان أصلا و رأسا و إنّما کان یذهب إلى أنّها متضمنه للجور علیه خاصه فافهم جیدا.

الترجمه

از جمله کلام آن امام همام است که فرموده در زمانى که عزم کردند أهل شورى ببیعت عثمان.

بتحقیق هر آینه دانسته ‏اید که آنکه بدرستى من سزاوارترم بخلافت از غیر من و قسم بذات خداوند که هر آینه تسلیم می کنم مادامى که سلامت باشد کارهاى مسلمانان و نباشد در خلافت دیگران ستمى مگر بر من تنها از جهت خواهش نمودن ثواب آنرا از فضل خداوند تبارک و تعالى و از جهت اعراض نمودن در آنچه شما رغبت نمودید در آن از طلاى آن و زینت و آرایش آن.

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»

بازدید: ۳

حتما ببینید

نهج البلاغه کلمات خطبه ها شماره ۷۹ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)

خطبه ۸۰ صبحی صالح ۸۰- و من خطبه له ( علیه ‏السلام  ) بعد فراغه …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code