خانه / ***خطبه ها شرح و ترجمه میر حبیب الله خوئی / نهج البلاغه کلمات خطبه ها شماره ۷۲ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)

نهج البلاغه کلمات خطبه ها شماره ۷۲ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)

خطبه ۷۳ صبحی صالح

۷۳- و من کلام له ( علیه ‏السلام  ) قاله لمروان بن الحکم بالبصره

قالوا أُخِذَ مروان بن الحکم أسیرا یوم الجمل

فاستشفع الحسن و الحسین ( علیهماالسلام  )إلى أمیر المؤمنین ( علیه‏ السلام  )

فکلماه فیه

فخلى سبیله

فقالا له یبایعک یا أمیر المؤمنین فقال ( علیه ‏السلام  )

أَ وَ لَمْ یُبَایِعْنِی بَعْدَ قَتْلِ عُثْمَانَ

لَا حَاجَهَ لِی فِی بَیْعَتِهِ

إِنَّهَا کَفٌّ یَهُودِیَّهٌ

لَوْ بَایَعَنِی بِکَفِّهِ لَغَدَرَ بِسَبَّتِهِ

أَمَا إِنَّ لَهُ إِمْرَهً کَلَعْقَهِ الْکَلْبِ أَنْفَهُ

وَ هُوَ أَبُو الْأَکْبُشِ الْأَرْبَعَهِ

وَ سَتَلْقَى الْأُمَّهُ مِنْهُ وَ مِنْ وَلَدِهِ یَوْماً أَحْمَرَ

شرح وترجمه میر حبیب الله خوئی ج۵  

و من کلام له علیه السلام قاله لمروان بن الحکم بالبصره و هو الثانی و السبعون من المختار فى باب الخطب

قالوا: اخذ مروان بن الحکم اسیرا یوم الجمل فاستشفع الحسن و الحسین علیهما السّلام إلى أمیر المؤمنین علیه السّلام فکلّماه فیه فخلّى سبیله فقالا له: یبایعک یا أمیر المؤمنین. فقال: أو لم یبایعنی بعد قتل عثمان لا حاجه لی فی بیعته، إنّها کفّ یهودیّه لو بایعنی بکفّه لغدر بسبّته، أما إنّ له إمره کلعقه الکلب أنفه، و هو أبو الأکبش الأربعه، و ستلقى الامّه منه و من ولده یوما أحمر.

اللغه

قال الشّارح المعتزلی یقال استشفعت فلانا إلى فلان و سألته ان یشفع لى إلیه و تشفّعت إلى فلان فی فلان فشفّعنی فیه تشفیعا، و قول النّاس استشفعت بفلان إلى فلان لیس بذلک الجید انتهى، و (السّبه) بالفتح الاست، و (الامره) بالکسر مصدر کالاماره و قیل اسم و (لعقه) کسمعه لحسه لعقه و یضمّ و (کبش) القوم رئیسهم و (الولد) بالتّحریک مفرد و جمع.

الاعراب

فاعل استشفع فی کلام السّید راجع إلى مروان، قوله: انّها وارد فی مقام التّعلیل لعدم الحاجه و حذف منه الجار، و الضّمیر فیه راجع إلى الکفّ المفهوم من البیعه لجریان العاده بوضع المبایع کفّه فی کفّ المبتاع، و یهودیّه بالرّفع صفه لکفّ.

المعنى

اعلم أنّ مروان الملعون هو ابن الحکم بن أبی العاص بن امیّه بن عبد شمس ابن عبد مناف، و کان أبوه الحکم لعنه اللّه عمّ عثمان بن عفّان و قد طرده رسول اللّه صلّى اللّه علیه و آله و نفاه عن المدینه مع ابنه مروان، و کان مروان یومئذ طفلا فلم یزالا بالطایف حتّى ولى عثمان فردّه إلى المدینه مع ولده.

و اختلف فی السّبب الموجب لنفیه له فقیل: إنّه یتحیل و یستخفى و یسمع ما یسرّه رسول اللّه إلى أکابر الصّحابه فی مشرکی قریش و سایر الکفّار و المنافقین، و قیل: یتجسّس على رسول اللّه و هو عند نسائه و یصغى إلى ما لا یجوز الاطلاع علیه ثمّ یحدّث به المنافقین على طریق الاستهزاء، و قیل: کان یحکیه فی بعض مشیه و بعض حرکاته، فقد قیل: إنّ النبیّ صلّى اللّه علیه و آله إذا مشى یتکفّاء، و کان الحکم بن العاص یحکیه و کان شانئا له حاسدا مبغضا، فالتفت رسول اللّه یوما فرآه یمشى خلفه یحکى فی مشیته فقال له کذلک فلتکن یا حکم، فکان الحکم مختلجا یرتعش من یومئذ.

و فی شرح المعتزلی من کتاب الاستیعاب باسناد ذکره عن عبد اللّه بن عمرو بن‏ العاص أنّ الرسول اللّه صلّى اللّه علیه و آله و سلّم قال یدخل علیکم رجل لعین، قال: و کنت قد رأیت أبی یلبس ثیابه لیقبل إلى رسول اللّه فلم أزل مشفقا أن یکون أوّل من یدخل، فدخل الحکم بن أبى العاص.

و عن النّهایه فی حدیث عایشه قالت لمروان: إنّ اللّه لعن أباک و أنت فضض من لعنه اللّه أى قطعه و طائفه منها، و رواه بعضهم فظاظه من لعنه اللّه بظائین من الفظیظه و هو ماء الکرش. و قال الزّمخشرى افتظظت الکرش اعتصرت مائها کأنّها عصاره من لعنه اللّه.

و کیف کان فهو الطرید ابن الطرید، و اللعین ابن اللعین و منافق ابن منافق، و لذلک أنّ الحسنین علیهما السّلام لمّا قالا لأمیر المؤمنین علیه السّلام إنّه یبایعک یا أمیر المؤمنین فقال (أو لم یبایعنی بعد قتل عثمان) فغدر و حضر فیمن حضر حرب الجمل (لا حاجه لی فی بیعته إنّها) أى کفّه (کفّ یهودیّه) غادره و النّسبه إلى الیهود لشیوع الغدر فیهم کما نبّه علیه السّلام على ذلک بقوله (لو بایعنی بیده لغدر بسبّته) أراد أنّه لو بایع فی الظاهر لغدر فی الباطن و ذکر السّبه إهانه له.

(أما انّ له امره کلعقه الکلب أنفه) أشار بذلک إلى قصر مدّه امارته، فقد قیل: انّه ولى الأمر تسعه أشهر، و قیل: ستّه أشهر، و قیل أربعه أشهر و عشره أیّام (و هو أبو الکبش الأربعه) فسّر الأکثر ذلک ببنی عبد الملک بن مروان: الولید، و سلیمان، و یزید، و هشام، و لم یل الخلافه من بنی امیّه و لا من غیرهم أربعه اخوه إلّا هؤلاء.

قال المعتزلی: و عندی أنّه یجوز أن یعنی به بنی مروان لصلبه، و هم عبد الملک الذی ولی الخلافه، و بشر الذى ولى العراق، و محمّد الذى ولى الجزیره، و عبد العزیز الذی ولى مصر، و لکلّ منهم آثار مشهوره (و ستلقى الامّه منه و من ولده یوما أحمر) أى شدیدا و فی بعض النّسخ موتا أحمر و هو کنایه عن القتل.

تکمله

هذا الکلام مرویّ بنحو آخر، و هو ما رواه فی البحار من الخرائج عن‏ ابن الصّیر فی عن رجل من مراد قال: کنت واقفا على رأس أمیر المؤمنین علیه السّلام یوم البصره إذ أتاه ابن عبّاس بعد القتال فقال: إنّ لی حاجه فقال ما اعرفنى ما الحاجه التی جئت فیها تطلب الأمان لابن الحکم قال: نعم ارید أن تؤمنه قال أمنته و لکن اذهب و جئنی به و لا تجئنی به إلّا ردیفا فانّه أذلّ له.

فجاء به ابن عباس رد فاخلفه کانّه قرد قال أمیر المؤمنین علیه السّلام: أ تبایع قال: نعم، و فی النّفس ما فیها قال: اللّه أعلم بما فی القلوب فلمّا بسط یده لیبایعه أخذ کفّه عن کفّ مروان فترها فقال لا حاجه لی فیها إنّها کفّ یهودیّه لو بایعنی بیده عشرین مرّه لنکث باسته، ثمّ قال: هیه هیه یابن الحکم خفت على رأسک أن تقع فی هذه المعمعه، کلّا و اللّه حتّى یخرج من صلبک فلان و فلان یسومون هذه الامّه خسفا و یسقونه کاسا مصبره قال المجلسی: قوله فترّها، کذا فی أکثر النّسخ بالیّاء و الرّاء المهمله فی القاموس ترّ العظم و یترّ تریرا و ترور ابان و انقطع، و قطع کأترّ و التّترتر کالتزلزل و التّقلقل، و فی بعض النّسخ فنثرها بالنّون و الثّاء المثلثه أى نفضها، و فی بعضها فنترها بالنّون و التّاء المثنّاه من النّترو هو الجذب بقوّه و فی القاموس یقال لشی‏ء یطرد هیه هیه بالکسر و هى کلمه استراده أیضا، و فی النّهایه المعامع شدّه الموت و الجدّ فی القتال و المعمعه فی الاصل صوت الحریق و المعمعان شدّه الحرّ.

أقول: و لعله أراد بقوله کأسا مصبره کأسا مرّا کان فیها صبرا.

الترجمه

از جمله کلام بلاغت نظام آن حضرت است که فرمود از براى مروان بن حکم در شهر بصره، راویان گویند که گرفتند مروان بن حکم را اسیر در روز حرب جمل پس شفیع نمود حسن و حسین علیهما السّلام را مروان بسوى أمیر المؤمنین علیه السّلام پس سخن گفتند آن دو بزرگوار بآن حضرت در خصوص آن بى ‏اخلاص، پس رها کرد آن را، پس عرض کردند ایشان که بیعت می کند مروان بتو اى أمیر مؤمنان پس آن حضرت فرمود که:

آیا بیعت نکرد آن بیدین بعد از کشته شدن عثمان لعین هیچ حاجت نیست مرا در بیعت آن بدبخت، بدرستى که دست آن ملعون دست یهودى است یعنى مثل طائفه یهود مکار و غدار است اگر بیعت کند بمن بدست خود هر آینه غدر کند باد بر خود، یعنى اگر ظاهرا بیعت نماید باطنا نقض آن را خواهد نمود.

آگاه باشد که بدرستى باشد او را امارتی بغایت کوتاه مانند لیسیدن سک بینى خود را و او است پدر چهار رئیس، مراد عبد الملک و عبد العزیز و بشر و محمّد است که همه پسران مروان بودند، و زود باشد که برسند این امت از جانب مروان و از جانب پسران او روز با شدّت، مراد قتل و غارتیست که از ایشان صادر شد.

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»

بازدید: ۵

حتما ببینید

نهج البلاغه کلمات خطبه ها شماره ۱۰۵ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)

خطبه ۱۰۶ صبحی صالح ۱۰۶- و من خطبه له ( علیه ‏السلام  ) و فیها …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code