خانه / ***خطبه ها شرح و ترجمه میر حبیب الله خوئی / نهج البلاغه کلمات خطبه ها شماره ۴۷ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)

نهج البلاغه کلمات خطبه ها شماره ۴۷ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)

خطبه ۴۷ صبحی صالح

۴۷- و من کلام له ( علیه ‏السلام  ) فی ذکر الکوفه

کَأَنِّی بِکِ یَا کُوفَهُ تُمَدِّینَ مَدَّ الْأَدِیمِ الْعُکَاظِیِّ

تُعْرَکِینَ بِالنَّوَازِلِ

وَ تُرْکَبِینَ بِالزَّلَازِلِ

وَ إِنِّی لَأَعْلَمُ أَنَّهُ مَا أَرَادَ بِکِ جَبَّارٌ سُوءاً إِلَّا ابْتَلَاهُ اللَّهُ بِشَاغِلٍ

وَ رَمَاهُ بِقَاتِلٍ

شرح وترجمه میر حبیب الله خوئی ج۴  

و من کلام له علیه السّلام فی ذکر الکوفه و هو السابع و الاربعون من المختار فى باب الخطب

کأنّی بک یا کوفه تمدّین مدّا لأدیم العکاظی، و تعرکین بالنّوازل، و ترکبین بالزّلازل، و إنّی لأعلم أنّه ما أراد بک جبّار سوء إلّا ابتلاه اللّه بشاغل، و رماه بقاتل.

اللغه

(الادیم) الجلد أو مدبوغه و جمعه ادم و (عکاظ) بالضّم اسم سوق للعرب بناحیه مکه کانت العرب یجتمع بها فی کل سنه و یقیمون شهرا و یتبایعون و یتعاکظون أى یتفاخرون و یتناشدون الأشعار قال أبو ذویب:

اذا بنى القباب على عکاظ            و قام البیع و اجتمع الالوف‏

فلما جاء الاسلام هدمه و أکثر ما کان یباع بها الأدیم فنسب إلیها و (العرک) الدلک و الحکّ و عرکه أى حمل علیه الشّر و عرکت القوم فی الحرب إذا ما رستهم حتّى اتعبتهم و (النّوازل) المصائب و الشّداید و (الزّلازل) البلایا.

الاعراب

المستفاد من المطرزى فی شرح المقامات أنّ الفعل فی کأنی بک محذوف، و الأصل کانّى ابصرک فزیدت الباء بعد حذف الفعل، و قال الرّضیّ: و الأولى أن تبقى کان على معنى التّشبیه و لا تحکم بزیاده شی‏ء و تقول التّقدیر کأنّی أبصر بک أى اشاهدک من قوله تعالى فبصرت به عن جنب، و الجمله بعد المجرور بالباء حال أى کانّی أبصر بک یا کوفه حال کونک ممدوده مدّ الأدیم، و قوله ترکبین على البناء للمجهول کالفعلین السّابقین أى تجعلین مرکوبه لها أو بها على أن تکون الباء للسّبیّه کالسّابقه.

المعنى

اعلم أنّ هذا الکلام له علیه السّلام من جمله ما أخبر به عن المغیبات بیّن فیه حال الکوفه و حال أهلها و تجاذب أیدى الظالمین، و تسلّطهم علیهم بالظلم و العدوان و فی قوله (کأنّی بک یا کوفه) إشاره إلى أنّ المخبر به لا محاله واقع و وقوعه شاهد بعین الیقین (تمدّین مدّ الأدیم العکاظى) وجه الشّبه شدّه ما یقع بأهله من الظلم و البلاء کما أنّ الادیم العکاظى مستحکم الدّباغ شدید المدّ (تعرکین بالنّوازل و ترکبین بالزّلازل) أراد بهما الشّداید و المصایب التی نزلت بأهل الکوفه و الظلم و البلایا التی حلّت بها و أوجبت اضطراب أهلها، و هی کثیره معروفه مذکوره فی کتب السّیر و التواریخ.

و فی قوله: (و إنّی لأعلم) مؤکدا بانّ و اللّام و القسم إشاره إلى تحقّق وقوع المخبر به یعنی أنّه معلوم بعلم الیقین (أنّه ما أراد بک جبّار سوءا إلّا ابتلاه‏ اللّه بشاغل و رماه بقاتل).

قال أبو الحسن الکیدری فی شرحه: فمن الجبابره الذین ابتلاهم اللّه بشاغل فیها زیاد و قد جمع النّاس فی المسجد لیلعن علیا صلوات اللّه علیه فخرج الحاجب و قال انصرفوا فانّ الأمیر مشغول عنکم و قد أصابه الفالج فی هذه الساعه و ابنه عبید اللّه بن زیاد و قد أصابه الجذام و الحجاج بن یوسف و قد تولّدت الحیّات فی بطنه حتّى مات و عمر بن هبیره و ابنه یوسف و قد أصابهما البرص و خالد القسرى و قد حبس فطولت حتّى مات جوعا.

و أمّا الذین رماهم اللّه بقاتل فعبید اللّه بن زیاد و مصعب بن الزبیر و ابو السرایا و غیرهم قتلوا جمیعا و یزید بن مهلب قتل على أسوء حال هذا.

و العجب من الشّارح البحرانی حیث قال: و أمّا الجبابره التی أرادوا بها سوء و طعنوا فیها فأکثروا فیها الفساد فصبّ علیهم ربک سوط عذاب و أخذهم بذنوبهم و ما کان لهم من اللّه من واق، فجماعه و ذکر التی تقدّم ذکرها من الکیدرى و أضاف إلیها المختار بن أبى عبیده الثّقفی.

و أنت خبیر بأنّ عد المختار فی ذلک العداد ظلم فی حقّه و سوء أدب بالنّسبه إلیه إذ الأخبار فی ذمّه و إن کانت کثیره إلّا أنّها مع ضعف سندها معارضه بأخبار المدح، و قد ذکرهما الکشی فی رجاله فغایه الأمر مع عدم التّرجیح لأخبار المدح هو التوقف، و على فرض الترجیج لأخبار الذّم فهی لم تبلغ حدّا یوجب الجرأه على عدّه فی عداد أمثال زیاد و حجاج و مصعب و نحوهم، و على جعله من الجبابره الموصوفه لعنهم اللّه.

کیف و ابن طاوس بعد القدح فی روایات الذّم قال: إذا عرفت هذا فانّ الرجحان فی جانب الشکر و المدح، و لو لم یکن تهمه فکیف و مثله موضع أن یتّهم فیه الرواه و یستغشّ فیما یقول عنه المحدّثون لعیوب تحتاج إلى نظر و یکفى فی فضله ما رواه الکشّی عن عبد اللّه بن شریک قال: دخلنا على أبی جعفر علیه السّلام یوم النّحر و هو متّک و قد أرسل إلى الحلّاق فقعدت بین یدیه إذ دخل علیه شیخ من أهل الکوفه فتناول یده لیقبّلها فمنعه، ثمّ قال: من أنت قال: أنا أبو محمّد الحکم بن المختار بن أبی عبیده الثقفی، و کان متباعدا من أبی جعفر فمدّیده إلیه حتّى کاد أن یقعده فی حجره بعد منعه یده، ثمّ قال: أصلحک اللّه إنّ النّاس قد أکثروا فی أبی و قالوا: و القول و اللّه قولک، قال: أىّ شی‏ء یقولون قال: یقولون کذّاب و لا تأمرنی بشی‏ء إلّا قبلته، فقال: سبحان اللّه أخبرنی أبی و اللّه أنّ مهر امّی کان ممّا بعث به المختار أو لم یبن دورنا، و قتل قاتلنا، و طلب بدمائنا رحم اللّه، و أخبرنی و اللّه أنّه کان لیقیم عند فاطمه بنت علیّ یمهدها الفراش و یثنى لها الوسائد و منها أصاب الحدیث رحم اللّه أباک رحم اللّه أباک ما ترک لنا حقّا عند أحد إلّا طلبه قتل قتلتنا و طلب بدمائنا هذا و اعلم أنّ فی قوله: ما أراد بک جبّار سوء إلّا ابتلاه اللّه إشعارا بمدح الکوفه و فضلها و قد جاء عن أهل البیت علیهم السّلام فی ذلک شی‏ء کثیر مثل قول أمیر المؤمنین علیه السّلام نعمت المدره، و قوله علیه السّلام إنّه یحشر من ظهرها یوم القیامه سبعون ألفا وجوههم فی صوره القمر، و قوله علیه السّلام مدینتنا و محلّتنا و مقرّ شیعتنا، و قول الصّادق علیه السّلام اللّهمّ ارم من رماها و عاد من عاداها، و قوله علیه السّلام تربه تحبّنا و نحبّها و فی البحار من معانى الأخبار و الخصال للصّدوق باسناده عن موسى بن بکیر عن أبی الحسن الأوّل قال: قال رسول اللّه صلّى اللّه علیه و آله إنّ اللّه اختار من البلدان أربعه فقال عزّ و جلّ: وَ التِّینِ وَ الزَّیْتُونِ وَ طُورِ سِینِینَ وَ هذَا الْبَلَدِ الْأَمِینِ فالتّین المدینه، و الزّیتون البیت المقدّس، و طور سینین الکوفه، و هذا البلد الأمین مکّه، الخبر.

قال المجلسی: لعلّه إنّما کنى عن المدینه بالتّین لو فوره و جودته فیها، أو لکونها من أشارف البلد کما أنّ التّین من أفاضل الثّمار، و کنّى عن الکوفه بطور سینین لأنّ ظهرها و هو النّجف کان محلّ مناجاه سیّد الأوصیاء کما أنّ الطور محلّ مناجاه الکلیم، أو لأنّ الجبل الذی سأل موسى علیه الرّؤیه تقطّع فوقع جزء منهاهناک کما ورد فی بعض الأخبار، أو أنّ ابن نوح لمّا اعتصم بهذا الجبل تقطّع فصار بعضها فی طور سینا، أو أنّه طور سینا حقیقه.

و غلط فیه المفسّرون و اللغویّون کما روى الشّیخ فی التّهذیب باسناده عن الثمالی عن أبی جعفر علیه السّلام قال: کان فی وصیّه أمیر المؤمنین أن أخرجونی إلى الظهر فاذا تصوّبت أقدامکم و استقبلتکم ریح فادفنونی و هو أوّل طور سینا ففعلوا ذلک و من مجالس الشّیخ باسناده عن عبد اللّه بن الولید قال: دخلنا على أبی عبد اللّه علیه السّلام فسلّمنا علیه و جلسنا بین یدیه فسألنا من أنتم قلنا: من أهل الکوفه فقال: أما إنّه لیس من بلد من البلدان أکثر محبّا لنا من أهل الکوفه، ثمّ هذه العصابه«» خاصّه إنّ اللّه هداکم لأمر جهله النّاس، احببتمونا و أبغضنا النّاس، و صدّقتمونا و کذبنا النّاس، و اتّبعتمونا و خالفنا النّاس، فجعل اللّه محیاکم محیانا و مماتکم مماتنا

الترجمه

از جمله کلام آن حضرتست در ذکر حال کوفه و خراب شدن آن از دست ظلمه مى‏ فرماید: گویا مى بینم تو را اى کوفه در حالتى که کشیده مى‏ شوى همچو کشیدن چرم عکاظى، مالیده شوى بسبب فرود آمدن مصیبتها و حادثها، و سوار کرده شوى بجنبشها و زلزلها، این همه اشاره است به انواع بلا و محنت و جفا و مصیبت که واقع شد بأهل کوفه از ظلم ظلمه و ستم فجره، و بدرستی که مى ‏بینم آنکه اراده نکند بتو هیچ گردن کش ستمکار بدى و مضرّت را مگر این که گرفتار سازد او را خداوند قهّار ببلائى که مشغول کننده اوست، و بیندازد او را بدست قاتلی که کشنده او است و اللّه أعلم بمعانی کلامه

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»

بازدید: ۱

حتما ببینید

نهج البلاغه کلمات خطبه ها شماره ۷۹ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)

خطبه ۸۰ صبحی صالح ۸۰- و من خطبه له ( علیه ‏السلام  ) بعد فراغه …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code