خانه / ***خطبه ها شرح و ترجمه میر حبیب الله خوئی / نهج البلاغه کلمات خطبه ها شماره ۱۵ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)

نهج البلاغه کلمات خطبه ها شماره ۱۵ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)

 خطبه ۱۵ صبحی صالح

۱۵- و من کلام له ( علیه ‏السلام  ) فیما رده على المسلمین من قطائع عثمان رضی الله عنه‏

وَ اللَّهِ لَوْ وَجَدْتُهُ قَدْ تُزُوِّجَ بِهِ النِّسَاءُ وَ مُلِکَ بِهِ الْإِمَاءُ لَرَدَدْتُهُ

فَإِنَّ فِی الْعَدْلِ سَعَهً

وَ مَنْ ضَاقَ عَلَیْهِ الْعَدْلُ فَالْجَوْرُ عَلَیْهِ أَضْیَقُ

 شرح وترجمه میر حبیب الله خوئی ج۳  

و من کلام له علیه السّلام فیما رده على المسلمین من قطایع عثمان و هو الخامس عشر من المختار فى باب الخطب الجارى مجراها

و اللّه لو وجدته قد تزوّج به النّساء، و ملک به الإماء، لرددته فإنّ فی العدل سعه، و من ضاق علیه العدل فالجور علیه أضیق.

اللغه

(القطایع) اسم لما لا ینقل من المال کالاراضى و الحصون و یقابله الصّفایا و هو اسم للمنقول و فی شرح المعتزلی القطایع ما یقطعه الامام لبعض الرّعیه من أرض بیت المال ذات الخراج و یسقط عنه خراجه و یجعل علیه ضریبه یسیره عوضا عن الخراج

الاعراب

اسناد تزوّج و ملک إلى النّساء و الاماء مع خلوهما من علامه التأنیث على حدّ قوله تعالى: وَ قالَ نِسْوَهٌ.

المعنى

اعلم أنّ هذا الکلام مع الخطبه الآتیه من فصول خطبه خطب علیه السّلام بها بعد قتل عثمان، و قد رویت بزیاده و نقصان و نحن نوردها بتمامها فی شرح الخطبه الاتیه و نقول هنا مضافا إلى ما سیأتی أنّه قد رواه الشّارح المعتزلی عن الکلبی مرفوعا إلى أبی صالح عن ابن عباس (رض) قال: إنّ علیّا علیه السّلام خطب فی الیوم الثانی من بیعته بالمدینه فقال: ألا إنّ کلّ قطیعه أقطعها عثمان و کلّ مال أعطاه من مال اللّه فهو مردود فی بیت المال، فإنّ الحقّ القدیم لا یبطله شی‏ء، و لو وجدته قد تزوّج به النسّاء و فرق فی البلدان لرددته إلى حاله فإنّ فی العدل سعه و من ضاق عنه العدل فالجور عنه أضیق إذا أحطت خبرا بذلک فلنعد إلى شرح کلامه علیه السّلام على ما أورده الرّضیّ ره.

فنقول: إنّ عثمان کان أقطع کثیرا من بنی امیّه و غیرهم من أصحابه و أتباعه قطایع من أرض الخراج کما عرفته فی شرح الفصل الرّابع من فصول الخطبه الشقشقیه و قد کان عمر أقطعها أیضا إلّا أنّه أقطعها لأرباب الجهد و العناء و ذوى الوقایع المشهوره فی الحروب، ترغیبا فی الجهاد، و لمّا کان قطایعه لغرض صحیح لم یتعرّض علیه السّلام له بعد نهوضه بالخلافه، و إنّما تعرض لقطایع عثمان التی أقطعها لمجرّد هوى نفسه و میلا إلى أصحابه من غیر عناء فی الحرب فقال علیه السّلام (و اللّه لو وجدته) أى ما بذله عثمان من تلک القطایع (قد تزوّج به النّساء و ملک به الاماء) أى صار مهرا للحرائر و ثمنا للاماء (لرددته) إلى حاله و إلى بیت مال المسلمین.

ثمّ علل ذلک بقوله: (فإنّ فی العدل سعه) یعنی أنّ وجوب الردّ بمقتضى العدل و فیه وسعه للنّاس إذ به نظامهم و قوام امورهم، و لولاه لاختلّ النّظام و ضاع القوام.

ثمّ أکّد ذلک بقوله: (و من ضاق علیه العدل فالجور علیه أضیق) یعنی من ضاق علیه القیام بالحکم الذی اقتضاه العدل فالجور الذی أقدم علیه بمقتضى هوى نفسه و میل طبعه أضیق علیه فی الدّنیا و الآخره، و ذلک توعید لهم و إشاره إلى أنّ ردّ القطایع التی أقطعها عثمان لهم و إن کان ضیقا علیهم و شاقا فی أنفسهم، لکنّه عدل و القیام به سهل بالنّسبه إلى عدم الرّدّ و الامتناع منه، لأنّه جور و هو أضیق علیهم منه فی الدّنیا و الآخره، أمّا فی الدّنیا فلأنّها ربّما انتزعت منهم قهرا و یکون‏ جورهم سببا للتحریج و التّضییق، و أمّا الآخره فلکونها موجبه للسّخطه و العقوبه هذا.

و ذکر شارحوا الکتاب فی تفسیر کلامه علیه السّلام ذلک وجوها یأبى عنها الذّوق السّلیم و الطبع المستقیم من أراد الاطلاع علیها فلیرجع إلیها.

قال الکلبیّ بعد روایته ما روینا عنه سابقا: ثمّ أمر علیه السّلام بکلّ سلاح وجد لعثمان فی داره ممّا تقوى بها«» على المسلمین فقبض و أمر بقبض نجائب کانت فی داره من ابل الصّدقه فقبضت و أمر بقبض سیفه و درعه و أمر أن لا یعرض لسلاح وجد له لم یقاتل به المسلمون و بالکفّ عن جمیع أمواله التی وجدت فی داره و غیر داره، و أمر أن ترتجع الأموال التی أجاز بها عثمان و حیث اصیبت أو اصیبت أصحابها فبلغ ذلک عمرو بن العاص و کان بایله من أرض الشّام أتاها حیث دئب النّاس على عثمان فنزلها، فکتب إلى معاویه ما کنت صانعا فاصنع اذا قشرک ابن أبی طالب من کلّ مال تملکه کما تقشر عن العصا لحائها«» قال الشّارح المعتزلی: و قال الولید بن عقبه و هو أخو عثمان من امّه یذکر قبض علیّ علیه السّلام نجائب عثمان و سیفه و صلاحه:.«»

بنی هاشم ردّوا سلاح ابن اختکم
و لا تنهبوه لا تحلّ مناهبه‏

بنی هاشم کیف الهواده بیننا
و عند علیّ درعه و نجائبه‏

بنی هاشم کیف التّودّد منکم«»
و بز ابن اردى«» فیکم و حرائبه‏

بنی هاشم إلا تردّوا فانّنا
سواء علینا قاتلاه و سالبه‏

بنی هاشم إنّا و ما کان منکم
کصدع الصّفا لا یشعب الصّدع شاعبه‏

قتلتم أخی کى ما تکونوا مکانه
کما غدرت یوما بکسرى مراز به‏

فأجابه عبد اللّه بن أبی سفیان بن الحرث بن عبد المطلب بأبیات طویله من جملتها:

فلا تسألونا سیفکم إنّ سیفکم
اضیع و القاه لدى الرّوع صاحبه‏

سلوا أهل مصر عن سلاح ابن اختنا
فهم سلبوه سیفه و حرائبه‏

و کان ولیّ الأمر بعد محمّد
علیّ و فی کلّ المواطن صاحبه‏

علیّ إلى أن أظهر اللّه دینه‏
و أنت مع الاشقین فیمن یحاربه‏

و أنت امرؤ من أهل صفّور نارخ
فما لک فینا من حمیم یغائبه‏

و قد أنزل الرحمن إنّک فاسق‏
و ما لک فی الاسلام سهم تطالبه‏

و شبّهته کسرى و قد کان مثله
شبیها بکسرى هدیه و ضرائبه‏

 أى کان کافرا کما کان کسرى کافرا قال الشّارح: و کان المنصور إذا أنشد هذا البیت یقول لعن اللّه الولید هو الذی فرّق بین بنی عبد مناف بهذا الشّعر.

الترجمه

از جمله کلام آن حضرت است در خصوص چیزى که ردّ فرموده بود آن را بر مسلمانان از قطیعه‏ هاى عثمان که بر بنی امیّه و سایر اعوان خود بخشش کرده بود و آن کلام عدل نظام اینست که فرمود: بخداوند سوگند اگر بیابم آن مال را که تزویج شده باشند بآن زنان و ملک شده باشند بآن کنیزان هر آینه بر مى‏ گردانم آن را، از جهه این که در عدل وسعت است و هر که تنک آید بر او عدل پس جور و ستم بر او تنک‏تر است.

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»

بازدید: ۱۷

درباره‌ی یزدانی

حتما ببینید

نهج البلاغه کلمات خطبه ها شماره ۲۷ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)

 خطبه ۲۷ صبحی صالح ۲۷- و من خطبه له ( علیه ‏السلام  ) و قد قالها …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code