خانه / ***خطبه ها شرح و ترجمه میر حبیب الله خوئی / نهج البلاغه کلمات خطبه ها شماره ۱۰ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)

نهج البلاغه کلمات خطبه ها شماره ۱۰ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)

خطبه ۱۰ صبحی صالح

۱۰- و من خطبه له ( علیه ‏السلام  ) یرید الشیطان أو یکنی به عن قوم‏

أَلَا وَ إِنَّ الشَّیْطَانَ قَدْ جَمَعَ حِزْبَهُ

وَ اسْتَجْلَبَ خَیْلَهُ وَ رَجِلَهُ

وَ إِنَّ مَعِی لَبَصِیرَتِی

مَا لَبَّسْتُ عَلَى نَفْسِی وَ لَا لُبِّسَ عَلَیَّ

وَ ایْمُ اللَّهِ لَأُفْرِطَنَّ لَهُمْ حَوْضاً أَنَا مَاتِحُهُ

لَا یَصْدُرُونَ عَنْهُ وَ لَا یَعُودُونَ إِلَیْهِ

شرح وترجمه میر حبیب الله خوئی ج۳  

و من خطبه له علیه السّلام و هى الخطبه العاشره

ألا و إنّ الشّیطان قد جمع حزبه، و استجلب خیله و رجله، و إنّ معی لبصیرتی، ما لبّست على نفسی و لا لبّس علیّ، و أیم اللّه لأفرطنّ لهم حوضا أنا ماتحه، لا یصدرون عنه، و لا یعودون إلیه.

اللغه

(الخیل) الفرسان و (الرّجل) بالفتح جمع راجل کالرّکب جمع راکب و (أیم اللّه) مخفّف أیمن قال الفیومی أیمن اسم استعمل فی القسم و التزم رفعه کما التزم رفع لعمرو اللّه، و همزته عند البصریّین وصل و اشتقاقه عندهم من الیمن و هو البرکه، و عند الکوفیّین قطع لانّه جمع یمین عندهم و قد یختصر منه و یقال و أیم اللّه بحذف الهمزه و النّون ثم اختصر ثانیا فیقال م اللّه بضم المیم و کسرها و (افرطن) إمّا بفتح الهمزه و ضم الراء مضارع فرط زید القوم کقعد أى سبقهم و تقدم علیهم، و فرط بفتحتین المتقدم فی طلب الماء یهیئ الدلاء و الارشاء، و إمّا بضم الهمزه و کسر الراء من باب الافعال مأخوذ من أفرط المزاده أى ملأها و (الماتح) کالمایح و هو المستقى من البئر إلا أن الفرق بینهما کاعجامهما کما قاله أبو علی، یعنی أنّ التاء بنقطتین من فوق و کذلک الماتح لأنّه المستقى فوق البئر و الیاء بنقطتین من تحت و کذلک المایح لأنّه الذی ینزل إلى البئر فیملاء الدلو.

الاعراب

ألا حرف تنبیه تدلّ على تحقّق ما بعدها لترکبها من همزه الاستفهام و لاء النّفى، و همزه الاستفهام إذا دخلت على النّفى أفادت التحقیق نحو: «أَ لَیْسَ ذلِکَ بِقادِرٍ عَلى‏ أَنْ یُحْیِیَ الْمَوْتى‏» قال الزمخشری: و لکونها بهذا المنصب من التحقیق لا تکاد تقع الجمله بعدها إلا مصدّره بنحو ما یتلقّى به القسم نحو: «أَلا إِنَّ أَوْلِیاءَ اللَّهِ لا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ» أقول: و کان ینبغی له أن یضیف إلى ذلک وقوع نفس القسم بعدها کما فی کلامه علیه السّلام، و أیم اللّه مرفوع بالابتداء خبره محذوف أى أیم اللّه قسمی و قد یدخله اللام للتّوکید فیقال لیمن اللّه قسمی، و افرطن إن کان من فعل فحوضا منصوب بنزع الخافض و اللام فی لهم إمّا للتّقویه على حد قوله: یؤمن للمؤمنین، أو تعلیلیّه أى لاسبقنهم أو لاسبقن لأجلهم إلى حوض على حد قوله: و اختار موسى قومه، و إن کان من افعل فحوضا مفعول به و لهم مفعول لاجله أى لأملأن لأجلهم حوضا، و جمله لا یصدرون عنه و لا یعودون الیه حالیه أو صفه للحوض.

المعنى

اعلم أنّ هذه الخطبه ملتقطه من خطبه طویله له علیه السّلام لما بلغه أنّ طلحه و الزبیر خلعا بیعته و هو غیر منتظم، و قد أورد السّید منها فصلا آخر و هی الخطبه الثّانیه و العشرون و نورد تمام الخطبه هناک إنشاء اللّه و على ذلک فالمراد بقوله علیه السّلام: (الا إنّ الشیطان قد جمع حزبه) هو الشّیطان الحقیقی لا معاویه کما توهّمه الشّارح المعتزلی، و حزبه هو طلحه و الزبیر و أتباعهما و هم المراد أیضا بقوله: (و استجلب خیله و رجله) و فیه إشاره إلى أنّ الشّیطان هو الباعث لهم على مخالفه الحقّ و الجامع لهم على الباطل بوسوسته و اغرائه و تزیینه الباطل فی قلوبهم و أنّ هؤلاء أطاعوا له و أجابوا دعوته و شارکوه فی الدعاء إلى الباطل فصاروا حزبه قال تعالى:

«وَ اسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ بِصَوْتِکَ وَ أَجْلِبْ عَلَیْهِمْ بِخَیْلِکَ وَ رَجِلِکَ وَ شارِکْهُمْ فِی الْأَمْوالِ وَ الْأَوْلادِ وَ عِدْهُمْ وَ ما یَعِدُهُمُ الشَّیْطانُ إِلَّا غُرُوراً» أی استخف من استطعت منهم أن تستفزه بدعائک إلى الفساد قال ابن عبّاس: کل راکب أو راجل فی معصیه اللّه فهو من خیل إبلیس و جنوده و یدخل فیه کلّ راکب و ماش فی معصیه اللّه فخیله و رجله کلّ من شارکه فی الدّعاء إلى المعصیه.

ثمّ أشار علیه السّلام إلى کمال عقله و استعداده بقوله: (و انّ معی لبصیرتی) یرید أنّ البصیره التی کانت معی فی زمن رسول اللّه صلّى اللّه علیه و آله و سلّم لم تتغیر، و إلى هذه اشیرت فی قوله تعالى: «قُلْ هذِهِ سَبِیلِی أَدْعُوا إِلَى اللَّهِ عَلى‏ بَصِیرَهٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِی» قال أبو جعفر علیه السّلام فی روایه الکافی ذاک رسول اللّه و أمیر المؤمنین و الأوصیاء من بعدهما، یعنی أنّ الدّاعی إلى اللّه مع البصیره هو رسول اللّه و أمیر المؤمنین و الأوصیاء التّابعون له فی الأقوال و الأفعال.

ثمّ أکد کمال عقله بالاشاره إلى عدم انخداعه بخدع الشّیطان و بتلبیسه الباطل بصوره الحقّ کما یلبس على ذوى البصائر الضّعیفه و اولى العقول السخیفه سواء کان مخادعته بغیر واسطه و هو المشار إلیه بقوله: (ما لبّست على نفسی) أى لا یتلبس على نفسى المطمئنه ما تلقیه إلیها نفسی الأمّاره، أو بواسطه غیره و هو المشار إلیه بقوله: (و لا لبّس علىّ) أى لم یحصل التّلبیس علىّ من الخارج من جنود إبلیس و أتباعه الذین تلقفوا عنه الشّبه و صار فی قوتهم أن یلبسوا الحقّ صوره الباطل (و أیم اللّه لأفرطنّ لهم حوضا أنا ماتحه) هذا الکلام منه علیه السّلام وارد مورد التّهدید و جار على سبیل الاستعاره، و معناه لاسبقنهم أو لاسبقنّ لأجلهم حیاض الحرب التی أنا متدرّب بها، أو لأملئنّ لهم حیاض الحرب التی هی عادتی و أنا خبیر بها قال الشّارح البحرانی: استعار إفراط الحوض لجمعه الجند و تهیئه أسباب الحرب و کنّى بقوله: أنا ماتحه، أنّه هو المتولی لذلک و فی تخصیص نفسه بالمتح تأکید تهدید لعلمهم بشجاعته و قد حذف المضاف إلیه أى أنا ماتح مائه إذ الحوض لا یوصف بالمتح و قوله: (لا یصدرون عنه و لا یعودون إلیه) یعنی أنّ الوارد منهم إلیه لا یصدر عنه و لا ینجو منه فهو بمنزله من یغرق فیه و أنّ من نجا منهم لا یطمع فی الحرب مرّه اخرى و لا یعود إلیها ابدا.

الترجمه

آگاه باش قسم بخدا که بتحقیق شیطان ملعون جمع کرده است حزب خود را از براى اغواء و اضلال و جمع نموده است سواران و پیادگان یعنی أعوان و انصار خود را، و بدرستى بصیرتی که داشتم در زمان حضرت رسالت مآب صلوات اللّه علیه و آله با من است، نپوشانیده ‏ام بر نفس خود باطل را بصورت حق، و پوشانیده نشده است بر من یعنی بر ضلالت نیفتاده ‏ام نه از قبل نفس خود و نه بواسطه اضلال دیگرى قسم بخداوند هر آینه سبقت میکنم ایشان را بسوى حوضهاى حرب یا پر میکنم بجهه ایشان حوضهاى محاربه و مقاتله را که من آب کشنده آن حوضها مى‏ باشم، یعنى خبیر و بصیر باشم به آنها چنان حوضهائى که باز نگردد از آنها آنهائى که آمده باشند و باز نیایند بسوى آنها آنهائى که رهیده باشند، یعنى هر که بسوى بحر حرب شتابد غرق شود و جان بمالک دوزخ بسپارد، و هر که از آن دریاى خونخوار نجات یابد دیگر باره طمع در جنگ نمى‏نماید، و اللّه أعلم بالصّواب و إلیه المرجع و المآب

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»

بازدید: ۴۰

حتما ببینید

نهج البلاغه کلمات خطبه ها شماره ۹۱ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)

خطبه ۹۲ صبحی صالح ۹۲- و من کلام له ( علیه ‏السلام  ) لما أراده …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code