خانه / ***خطبه ها شرح و ترجمه میر حبیب الله خوئی / نهج البلاغه کلمات خطبه ها شماره ۷ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)

نهج البلاغه کلمات خطبه ها شماره ۷ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)

خطبه ۷ صبحی صالح

۷- و من خطبه له ( علیه ‏السلام  ) یذم فیها أتباع الشیطان‏

اتَّخَذُوا الشَّیْطَانَ لِأَمْرِهِمْ مِلَاکاً

وَ اتَّخَذَهُمْ لَهُ أَشْرَاکاً

فَبَاضَ وَ فَرَّخَ فِی صُدُورِهِمْ

وَ دَبَّ وَ دَرَجَ فِی حُجُورِهِمْ

فَنَظَرَ بِأَعْیُنِهِمْ وَ نَطَقَ بِأَلْسِنَتِهِمْ

فَرَکِبَ بِهِمُ الزَّلَلَ

وَ زَیَّنَ لَهُمُ الْخَطَلَ

فِعْلَ مَنْ قَدْ شَرِکَهُ الشَّیْطَانُ فِی سُلْطَانِهِ

وَ نَطَقَ بِالْبَاطِلِ عَلَى لِسَانِهِ

شرح وترجمه میر حبیب الله خوئی ج۳ 

و من خطبه له علیه السّلام و هى الخطبه السابعه

إتّخذوا الشّیطان لأمرهم ملاکا، و اتّخذهم له أشراکا، فباض و فرّخ فی صدورهم، و دبّ و درج فی حجورهم، فنظر فی أعینهم، و نطق بألسنتهم، فرکب بهم الزّلل، و زیّن لهم الخطل، فعل من قد شرّکه الشّیطان فی سلطانه، و نطق بالباطل على لسانه.

اللغه

(الشّیطان) فیعال من شطن إذا تباعد فکأنّه یتباعد عند ذکر اللّه تعالى، و قیل إنّه فعلان من شاط یشیط إذا احترق غضبا لأنّه یحترق و یغضب إذا أطاع العبد للّه سبحانه و (ملاک) الامر ما به قوامه و (الاشراک) إمّا جمع شریک کشریف و أشراف و هو الأظهر، أو جمع شرک و هو حبائل الصّید و الغالب فی جمعه شرک بضمّتین و قد یجمع على أشراک کجبل و أجبال و (باض) الطائر و نحوه یبیض بیضا فهو بائض و (فرّخ) من باب التّفعیل و (دبّ) الصّغیر دبیبا من باب ضرب سار و (درج) الصّبی دروجا من باب قعد مشى قلیلا، و قد یختصّ الدّبیب بالحرکه الخفیّه و (الخطل) الکلام الفاسد یقال: أخطل فی کلامه أى أخطأ.

الاعراب

فعل من قد شرکه مفعول مطلق مجازى لقوله: اتّخذوا إذ العامل محذوف و التقدیر فعلوا ذلک فعل من اه.

المعنى

اعلم أنّه علیه السّلام أشار فی هذه الخطبه إلى ذمّ المنابذین و المخالفین له و المتمرّدین عن طاعته فقال: (اتّخذوا الشّیطان لأمرهم ملاکا) أى به قوام امورهم و نظام حالهم فجعلوه ولیا لهم سلطانا علیهم متصرّفا فیهم بالأمر و النّهی کما قال سبحانه: «فَرِیقاً هَدى‏ وَ فَرِیقاً حَقَّ عَلَیْهِمُ» و قال تعالى: «إِنَّا جَعَلْنَا الشَّیاطِینَ أَوْلِیاءَ لِلَّذِینَ لا یُؤْمِنُونَ» أی حکمنا بذلک لأنّهم یتناصرون على الباطل یؤمنون به و یتولّون الشّیطان و یشرکون بالرّحمن کما قال تعالى: «إِنَّما سُلْطانُهُ عَلَى الَّذِینَ یَتَوَلَّوْنَهُ وَ الَّذِینَ هُمْ بِهِ مُشْرِکُونَ» (و انّخذهم له أشراکا) یعنی أنّهم بعد ما ملکوا الشّیطان امورهم فتصرّف فیهم بأن أخذهم شرکاء له و جعلهم جنوده و أتباعه کما قال تعالى: «اسْتَحْوَذَ عَلَیْهِمُ الشَّیْطانُ فَأَنْساهُمْ ذِکْرَ اللَّهِ أُولئِکَ حِزْبُ الشَّیْطانِ أَلا إِنَّ حِزْبَ الشَّیْطانِ هُمُ الْخاسِرُونَ» و أمّا على جعل الاشراک جمعا لشرک فقد قال الشّارح البحرانی أنّه استعاره حسنه، فإنّه لمّا کان فایده الشّرک اصطیاد ما یراد صیده و کان هؤلاء القوم بحسب ملک الشّیطان لآرائهم و تصرّفه فیهم على حسب حکمه أسبابا لدعوه الخلق إلى مخالفه الحقّ و منابذه إمام الوقت و خلیفه اللّه فی أرضه اشبهوا الأشراک لاصطیادهم الخلق بألسنتهم و أموالهم و جذبهم إلى الباطل بالأسباب الباطله التی ألقاها إلیهم الشّیطان و نطق بها على ألسنتهم فاستعار لهم لفظ الاشراک.

ثمّ أشار علیه السّلام إلى ملازمه الشّیطان لهم بقوله (فباض و فرخ فی صدورهم) کالطایر الذی یبیض و یفرخ و ذلک لا یکون إلّا بعد طول الملازمه و الاقامه، فشبّه‏ علیه السّلام صدورهم بعشّ الطائر و موطنه إذا البائض لا یبیض إلّا فی مسکنه، و کنّى بالبیض و الفرخ عن إقامته علیهم و مکثه فی قلوبهم لاغوائهم، و یمکن أن یکون المراد بهما معناهما الاصلی لأنّه لا نتاج له و إنّما یبیض و یفرخ بنفسه.

کما یدلّ علیه ما رواه فی البحار من الخصال بإسناده عن أبی عبد الرّحمن عن معاویه بن عمّار عن أبی عبد اللّه علیه السّلام قال: الآباء ثلاثه آدم ولد مؤمنا، و الجانّ ولد کافرا و إبلیس ولد کافرا و لیس فیهم نتاج إنّما یبیض و یفرخ و ولده ذکور لیس فیهم اناث.

و فیه من العلل بإسناده عن عمرو بن خالد عن زید بن علیّ عن آبائه عن علیّ علیهم السّلام قال: قال رسول اللّه صلّى اللّه علیه و آله و سلّم: إنّ اللّه عزّ و جلّ حین أمر آدم أن یهبط، هبط آدم و زوجته و هبط إبلیس و لا زوجه له و هبطت الحیّه و لا زوج لها فکان أوّل من یلوط بنفسه إبلیس فکانت ذرّیته من نفسه، و کذلک الحیّه و کانت ذرّیه آدم من زوجته فأخبرهما أنّهما عدوّ ان لهما هذا.

و لکنّ الأظهر هو المعنى الأوّل لأنّ الکنایه أبلغ من الافصاح و أسدّ من التّصریح، فیکون ذلک نظیر قوله صلّى اللّه علیه و آله و سلّم: إنّ الشّیطان یجرى من ابن آدم مجرى الدّم، فإنّ المقصود به لیس أنّه یدخل عروقه و أوراده و تجاویف أعضائه بل المعنى أن الشّیطان لا یزال یراقب العبد و یوسوس إلیه فی نومه و یقظته، إذ هو جسم لطیف هوائیّ یمکنه أن یصل إلى ذلک الانسان فیوصل کلامه و وسواسه إلى باطن اذنه فیصیر إلى قلبه، و اللّه العالم بکیفیّه ذلک.

و بالجمله کلام العرب إشارات و تلویحات و الکلام إذا ذهب عنه المجاز و الاستعاره و الکنایه زالت براعته و فارقه رونقه و بقى مغسولا و صار عامیّا مرذولا و کان رسول اللّه صلّى اللّه علیه و آله و سلّم و کذلک سیّد الأوصیاء علیه السّلام أفصح الفصحاء و أکمل البلغاء، فیکون فائده کلامه صلوات اللّه علیه أنّ الشّیطان یلازمک و یراصدک من حیث لا تعلم فعلیک بالاحتراز منه و التّوقّی من کیده و مکره، و فائده کلامه علیه السّلام أنّ الشّیطان استوطن قلوبهم و لزم صدورهم لزوم الطیر البائض على بیضته (و دبّ و درج فی حجورهم) دبیب الولد فی حجر والدیه فهو معهم لا یفارقهم و لا یفارقونه، و على الوجه الآخر الذی ذکرناه من احتمال استعمال باض و فرّخ فی معناهما الحقیقی فالأظهر رجوع الضّمیرین فی دبّ و درج إلى الفرخ المستفاد من فرخ.

ثمّ أشار علیه السّلام إلى شدّه اتّحاده معهم بقوله (فنظر بأعینهم و نطق بألسنتهم) و ذلک لأنّ النّظر و النّطق و سایر أفعال الأعضاء و الجوارح بأسرها تابعه لاراده القلب، إذ القلب هو الحاکم علیها بالأمر و النهى و المتصرّف فی مملکه البدن و الرّئیس على الجوارح و المشاعر الباطنه و الظاهره.

و لمّا جعلوا هؤلاء قلوبهم عش الشّیطان و موطنه و ألقوا مقالید امورهم إلیه و عزلوا عقولهم عن التّصرف و التّدبیر، کان إرادتهم القلبیّه التی هی منشأ الحرکات و الأفعال للجوارح تبعا له و منبعثه من وسوسته و إغوائه، فیکون جمیع الأفعال و الحرکات و السّکنات لهم مستنده إلیه و صادره عن حکمه، فیکون نظرهم نظر الشّیطان و نطقهم نطق الشّیطان لا ینظرون إلّا إلى ما فیه رضاه، و لا ینطقون إلّا بما هو مطلوبه و مناه.

(ف) عند ذلک (رکب بهم الزّلل) و الضّلاله (و زیّن لهم الخطل) و الفکاهه و فعلوا ذلک مثل (فعل من قد شرکه الشّیطان فی سلطانه و نطق بالباطل على لسانه) یعنی کما أنّ من جعله الشّیطان شریکا له فی تسلطه و أمره و نهیه و کان ناطقا بالباطل على لسانه، یکون جمیع أفعاله و أقواله فی جمیع أحواله تبعا لذلک اللعین، فکذلک هؤلاء المنافقین و المنابذین لعنه اللّه علیهم أجمعین.

الترجمه

أخذ نمودند منافقان شیطان را بجهه کارهاى خودشان محلّ اعتماد و ما به القوام، و اخذ نمود شیطان ایشان را بجهه خود شریکان، پس تخم شقاوت نهاد و جوجه در آورد و در سینه ایشان بحرکت در آمد و با تدریج رفتار کرد در کنار ایشان، پس با چشم آنها نگاه نمود و با زبان ایشان گویا گردید، پس سوار نمود ایشان را بر مرکب لغزش و گناه و زینت داد بجهه ایشان قول فاسد و تباه را، مى‏ نمائید کارها را مثل کردن کسى که شریک نموده باشد او را شیطان در سلطان و طغیان خود، و همچو کردن کسى که گویا باشد بامر باطل بر زبان او، یعنی افعال و أقوال اینها مثل فعل و قول کسى است که من جمیع الوجوه مطیع شیطان بوده باشد و از غایت اختلاط و امتزاج با شیطان اثنینیت از میانه برداشته شود.

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»

بازدید: ۲۱

حتما ببینید

نهج البلاغه کلمات خطبه ها شماره ۱۲۸ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)پیشگویی وپیش بینی

خطبه ۱۲۸ صبحی صالح ۱۲۸- و من کلام له ( علیه ‏السلام ) فیما یخبر …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code