خانه / 480 حکمت شرح ابن ابي الحدید / نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۴۸۲ متن عربی با ترجمه فارسی (شرح ابن ابی الحدید)

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۴۸۲ متن عربی با ترجمه فارسی (شرح ابن ابی الحدید)

حکمت ۴۷۴ صبحی صالح

۴۷۴-وَ قَالَ ( علیه ‏السلام  )مَا الْمُجَاهِدُ الشَّهِیدُ فِی سَبِیلِ اللَّهِ بِأَعْظَمَ أَجْراً مِمَّنْ قَدَرَ فَعَفَّ لَکَادَ الْعَفِیفُ أَنْ یَکُونَ مَلَکاً مِنَ الْمَلَائِکَهِ

حکمت ۴۸۲ شرح ابن ‏أبی ‏الحدید ج ۲۰

۴۸۲ وَ قَالَ ع: مَا الْمُجَاهِدُ الشَّهِیدُ فِی سَبِیلِ اللَّهِ بِأَعْظَمَ أَجْراً-  مِمَّنْ قَدَرَ فَعَفَّ-  لَکَادَ الْعَفِیفُ أَنْ یَکُونَ مَلَکاً مِنَ الْمَلَائِکَهِ

نبذ و حکایات حول العفه

قد تقدم القول فی العفه و هی ضروب-  عفه الید و عفه اللسان و عفه الفرج و هی العظمى-  وقد جاء فی الحدیث المرفوع من عشق فکتم و عف و صبر فمات-  مات شهیدا و دخل الجنه و فی حکمه سلیمان بن داود أن الغالب لهواه أشد من الذی یفتح المدینه وحده- .

نزل خارجی على بعض إخوانه منهم مستترا من الحجاج-  فشخص المنزول علیه لبعض حاجاته و قال لزوجته-  یا ظمیاء أوصیک بضیفی هذا خیرا-  و کانت من أحسن الناس-  فلما عاد بعد شهر قال لها کیف کان ضیفک-  قالت ما أشغله بالعمى عن کل شی‏ء-  و کان الضیف أطبق جفنیه فلم ینظر إلى المرأه-  و لا إلى منزلها إلى أن عاد زوجها- .

و قال الشاعر-

إن أکن طامح اللحاظ فإنی
و الذی یملک القلوب عفیف‏

 خرجت امرأه من صالحات نساء قریش إلى بابها لتغلقه-  و رأسها مکشوف-  فرآها رجل أجنبی فرجعت و حلقت شعرها-  و کانت من أحسن النساء شعرا فقیل لها فی ذلک-  قالت ما کنت لأدع على رأسی شعرا رآه من لیس لی بمحرم- . کان ابن سیرین یقول-  ما غشیت امرأه قط فی یقظه و لا نوم-  غیر أم عبد الله-  و إنی لأرى المرأه فی المنام و أعلم أنها لا تحل لی-  فأصرف بصری عنها- . و قال بعضهم-

و إنی لعف عن فکاهه جارتی
و إنی لمشنوء إلی اغتیابها

إذا غاب عنها بعلها لم أکن لها
صدیقا و لم تأنس إلی کلابها

و لم أک طلابا أحادیث سرها
و لا عالما من أی حوک ثیابها

دخلت بثینه على عبد الملک بن مروان فقال-  ما أرى فیک یا بثینه شیئا مما کان یلهج به جمیل-  فقالت إنه کان یرنو إلی بعینین-  لیستا فی رأسک یا أمیر المؤمنین-  قال فکیف صادفته فی عفته-  قالت کما وصف نفسه إذ قال-

لا و الذی تسجد الجباه له
ما لی بما ضم ثوبها خبر

و لا بفیها و لا هممت به‏
ما کان إلا الحدیث و النظر

و قال أبو سهل الساعدی دخلت على جمیل فی مرض موته-  فقال یا أبا سهل رجل یلقى الله و لم یسفک دما حراما-  و لم یشرب خمرا و لم یأت فاحشه-  أ ترجو له الجنه قلت إی و الله فمن هو-  قال إنی لأرجو أن أکون أنا ذلک فذکرت له بثینه- فقال إنی لفی آخر یوم من أیام الدنیا-  و أول یوم من أیام الآخره-  لا نالتنی شفاعه محمد-  إن کنت حدثت نفسی بریبه معها أو مع غیرها قط- .

قال الشاعر

قالت و قلت ترفقی فصلی
حبل امرئ بوصالکم صب‏

صادق إذا بعلی فقلت لها
الغدر شی‏ء لیس من شعبی‏

ثنتان لا أصبو لوصلهما
عرس الصدیق و جاره الجنب‏

أما الصدیق فلست خائنه‏
و الجار أوصانی به ربی‏

یقال إن امرأه ذات جمال- دعت عبد الله بن عبد المطلب إلى نفسها- لما کانت ترى على وجهه من النور- فأبى و قال

أما الحرام فالممات دونه
و الحل لا حل فأستبینه‏

فکیف بالأمر الذی تبغینه‏
یحمی الکریم عرضه و دینه‏

راود توبه بن الحمیر لیلى الأخیلیه مره عن نفسها- فاشمأزت منه و قالت-

و ذی حاجه قلنا له لا تبح بها
فلیس إلیها ما حییت سبیل‏

لنا صاحب لا ینبغی أن نخونه‏
و أنت لأخرى صاحب و خلیل‏

ابن میاده

موانع لا یعطین حبه خردل
و هن زوان فی الحدیث أوانس‏

و یکرهن أن یسمعن فی اللهو ریبه
کما کرهت صوت اللجام الشوامس‏

آخر-

بیض أوانس ما هممن بریبه
کظباء مکه صیدهن حرام‏

یحسبن من لین الکلام زوانیا
و یصدهن عن الخنا الإسلام‏

فی الحدیث المرفوع لا تکونن حدید النظر إلى ما لیس لک-  فإنه لا یزنی فرجک ما حفظت عینیک-  و إن استطعت ألا تنظر إلى ثوب المرأه التی لا تحل لک فافعل-  و لن تستطیع ذلک إلا بإذن الله – . کان ابن المولى الشاعر المدنی موصوفا بالعفه و طیب الإزار-  فأنشد عبد الملک شعرا له من جملته-

و أبکی فلا لیلى بکت من صبابه
لباک و لا لیلى لذی البذل تبذل‏

و أخنع بالعتبى إذا کنت مذنبا
و إن أذنبت کنت الذی أتنصل‏

 فقال عبد الملک من لیلى هذه- إن کانت حره لأزوجنکها- و إن کانت أمه لأشترینها لک بالغه ما بلغت- فقال کلا یا أمیر المؤمنین- ما کنت لأصعر وجه حر أبدا فی حرته و لا فی أمته- و ما لیلى التی أنست بها إلا قوسی هذه- سمیتها لیلى لأن الشاعر لا بد له من النسیب- .

ابن الملوح المجنون

کأن على أنیابها الخمر مجه
بماء الندى من آخر اللیل غابق‏

و ما ذقته إلا بعینی تفرسا
کما شیم من أعلى السحابه بارق‏

هذا مثل بیت الحماسه

بأعذب من فیها و ما ذقت طعمه
و لکننی فیما ترى العین فارس‏

 شاعر

ما إن دعانی الهوى لفاحشه
إلا نهانی الحیاء و الکرم‏

و لا إلى محرم مددت یدی
و لا مشت بی لریبه قدم‏

 العباس بن الأحنف

أ تأذنون لصب فی زیارتکم
فعندکم شهوات السمع و البصر

لا یضمر السوء إن طال الجلوس به‏
عف الضمیر و لکن فاسق النظر

 قال بعضهم رأیت امرأه مستقبله البیت فی الموسم- و هی فی غایه الضر و النحافه رافعه یدیها تدعو- فقلت لها هل لک من حاجه- قالت حاجتی إن تنادی فی الموقف بقولی-

تزود کل الناس زادا یقیمهم
و ما لی زاد و السلام على نفسی‏

 ففعلت و إذا أنا بفتى منهوک فقال أنا الزاد- فمضیت به إلیها فما زادوا على النظر و البکاء- ثم قالت له انصرف مصاحبا- فقلت ما علمت أن التقاء کما یقتصر فیه على هذا- فقالت أمسک یا فتى- أ ما علمت أن رکوب العار و دخول النار شدید- . قال بعضهم-

کم قد ظفرت بمن أهوى فیمنعنی
منه الحیاء و خوف الله و الحذر

و کم خلوت بمن أهوى فیقنعنی‏
منه الفکاهه و التحدیث و النظر

أهوى الملاح و أهوى أن أجالسهم
و لیس لی فی حرام منهم وطر

کذلک الحب لا إتیان معصیه
لا خیر فی لذه من بعدها سقر

قال محمد بن عبد الله بن طاهر لبنیه- اعشقوا تظرفوا و عفوا تشرفوا- . وصف أعرابی امرأه طرقها فقال- ما زال القمر یرینیها فلما غاب أرتنیه- فقیل فما کان بینکما- قال ما أقرب ما أحل الله مما حرم- إشاره فی غیر بأس و دنو من غیر مساس- و لا وجع أشد من الذنوب- .

کثیر عزه

و إنی لأرضى منک یا عز بالذی
لو أبصره الواشی لقرت بلابله‏

بلا و بألا أستطیع و بالمنى‏
و بالوعد حتى یسأم الوعد آمله‏

و بالنظره العجلی و بالحول ینقضی
أواخره لا نلتقی و أوائله‏

و قال بعض الظرفاء- کان أرباب الهوى یسرون فیما مضى- و یقنعون بأن یمضغ أحدهم لبانا قد مضغته محبوبته- أو یستاک بسواکها و یرون ذاک عظیما- و الیوم یطلب أحدهم الخلوه و إرخاء الستور- کأنه قد أشهد على نکاحها أبا سعید و أبا هریره- .

و قال أحمد بن أبی عثمان الکاتب

و إنی لیرضینی المرور ببابها
و أقنع منها بالوعید و بالزجر

قال یوسف بن الماجشون- أنشدت محمد بن المنکدر قول وضاح الیمن-

إذا قلت هاتی نولینی تبسمت
و قالت معاذ الله من فعل ما حرم‏

فما نولت حتى تضرعت حولها
و عرفتها ما رخص الله فی اللمم‏

فضحک و قال إن کان وضاح لفقیها فی نفسه- .

قال آخر

فقالت بحق الله إلا أتیتنا
إذا کان لون اللیل لون الطیالس‏

فجئت و ما فی القوم یقظان غیرها
و قد نام عنها کل وال و حارس‏

فبتنا مبیتا طیبا نستلذه
جمیعا و لم أمدد لها کف لامس‏

 مرت امرأه حسناء بقوم من بنی نمیر- مجتمعین فی ناد لهم فرمقوها بأبصارهم- . و قال قائل منهم ما أکملها لو لا أنها رسحاء- فالتفتت إلیهم و قالت و الله‏ یا بنی نمیر- ما أطعتم الله و لا الشاعر قال الله تعالى- قُلْ لِلْمُؤْمِنِینَ یَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ- .

و قال الشاعر

فغض الطرف إنک من نمیر
فلا کعبا بلغت و لا کلابا

 فأخجلتهم- . و قال أبو صخر الهذلی من شعر الحماسه-

للیله منها تعود لنا
من غیر ما رفث و لا إثم‏

أشهى إلى نفسی و لو برحت‏
مما ملکت و من بنی سهم‏

 آخر

و ما نلت منها محرما غیر أننی
أقبل بساما من الثغر أفلجا

و الثم فاها آخذا بقرونها
و أترک حاجات النفوس تحرجا

و أعف من هذا الشعر قول عبد بنی الحسحاس على فسقه-

لعمر أبیها ما صبوت و لا صبت
إلی و إنی من صبا لحلیم‏

سوى قبله أستغفر الله ذنبها
سأطعم مسکینا لها و أصوم‏

و قال آخر

و مجدوله جدل العناق کأنما
سنا البرق فی داجی الظلام ابتسامها

ضربت لها المیعاد لیست بکنه
و لا جاره یخشى على ذمامها

فلما التقینا قالت الحکم فاحتکم
سوى خله هیهات منک مرامها

فقلت معاذ الله أن أرکب التی‏
تبید و یبقى فی المعاد أثامها

قوله لیست بکنه و لا جاره یخشى علی ذمامها- مأخوذ من قول قیس بن الخطیم-

و مثلک قد أحببت لیست بکنه
و لا جاره و لا حلیله صاحب‏

و هذا الشاعر قد زاد علیه بقوله و لا حلیله صاحب- .

و أنشد ابن مندویه لبعضهم

أنا زانی اللسان و الطرف إلا
أن قلبی یعاف ذاک و یأبى‏

لا یرانی الإله أشرب إلا
کل ما حل شربه لی و طابا

آخر-

نلهو بهن کذا من غیر فاحشه
لهو الصیام بتفاح البساتین‏

بشار بن برد

قالوا حرام تلاقینا فقلت لهم
ما فی التزام و لا فی قبله حرج‏

من راقب الناس لم یظفر بحاجته‏
و فاز بالطیبات الفاتک اللهج‏

 البیت الآخر مثل قول القائل

من راقب الناس مات هما
و فاز باللذه الجسور

 أبو الطیب المتنبی

و ترى الفتوه و المروءه و الأبوه
فی کل ملیحه ضراتها

هن الثلاث المانعاتی لذتی‏
فی خلوتی لا الخوف من تبعاتها

إنی على شغفی بما فی خمرها
لأعف عما فی سراویلاتها

کان الصاحب رحمه الله یستهجن قوله-  عما فی سراویلاتها-  و یقول إن کثیرا من العهر أحسن من هذه العفه-  و معنى البیت الأول-  أن هذه الخلال الثلاث تراهن الملاح ضرائر لهن-  لأنهن یمنعنه عن الخلوه بالملاح و التمتع بهن-  ثم قال إن هذه الخلال هی التی تمنعه-  لا الخوف من تبعاتها-  و قال قوم هذا تهاون بالدین و نوع من الإلحاد-  و عندی أن هذا مذهب للشعراء معروف-  لا یریدون به التهاون بالدین-  بل المبالغه فی وصف سجایاهم و أخلاقهم بالطهاره-  و أنهم یترکون القبیح لأنه قبیح-  لا لورود الشرع به و خوف العقاب منه-  و یمکن أیضا أن یرید بتبعاتها تبعات الدنیا-  أی لا أخاف من قوم هذه المحبوبه التی أنست بها-  و لا أشفق من حربهم و کیدهم-  فأما عفه الید و عفه اللسان فهما باب آخر-  و قد ذکرنا طرفا صالحا من ذلک-  فی الأجزاء المتقدمه عند ذکرنا الورع- . و فی الحدیث المرفوع لا یبلغ العبد أن یکون من المتقین-  حتى یترک ما لا بأس به حذار ما به البأس – .

و قال أبو بکر فی مرض موته-  إنا منذ ولینا أمر المسلمین-  لم نأخذ لهم درهما و لا دینارا-  و أکلنا من جریش الطعام-  و لبسنا من خشن الثیاب-  و لیس عندنا من فی‏ء المسلمین إلا هذا الناضح-  و هذا العبد الحبشی و هذه القطیفه-  فإذا قبضت فادفعوا ذلک إلى عمر-  لیجعله فی بیت مال المسلمین-  فلما مات حمل ذلک إلى عمر فبکى کثیرا ثم قال-  رحم الله أبا بکر لقد أتعب من بعده- . قال سلیمان بن داود-  یا بنی إسرائیل أوصیکم بأمرین أفلح من فعلهما-  لا تدخلوا أجوافکم إلا الطیب-  و لا تخرجوا من أفواهکم إلا الطیب- .

و قال بعض الحکماء-  إذا شئت أن تعرف ربک معرفه یقینیه-  فاجعل بینک و بین المحارم حائطا من حدید-  فسوف یفتح علیک أبواب معرفته- . و مما یحکى من ورع حسان بن أبی سنان-  أن غلاما له کتب إلیه من الأهواز-  أن قصب السکر أصابته السنه آفه-  فابتع ما قدرت علیه من السکر-  فإنک تجد له ربحا کثیرا فیما بعد-  فابتاع و طلب منه ما ابتاعه بعد قلیل-  بربح ثلاثین ألف درهم-  فاستقال البیع من صاحبه-  و قال إنه لم یعلم ما کنت أعلم حین اشتریته منه-  فقال البائع قد علمت الآن مقدار الربح-  و قد طیبته لک و أحللتک-  فلم یطمئن قلبه و ما زال حتى رده علیه- . یقال إن غنم الغاره اختلطت بغم أهل الکوفه-  فتورع أبو حنیفه أن یأکل اللحم-  و سأل کم تعیش الشاه قالوا سبع سنین-  فترک أکل لحم الغنم سبع سنین- .

و یقال إن المنصور حمل إلیه بدره-  فرمى بها إلى زاویه البیت-  فلما مات جاء بها ابنه حماد بن أبی حنیفه-  إلى أبی الحسن بن أبی قحطبه-  و قال إن أبی أوصانی أن أرد هذه علیک-  و قال إنها کانت عندی کالودیعه-  فاصرفها فیما أمرک الله به-  فقال أبو الحسن رحم الله أبا حنیفه-  لقد شح بدینه إذ سخت به نفوس أقوام- . و قال سفیان الثوری-  انظر درهمک من أین هو و صل فی الصف الأخیر- .

جابر سمعت النبی ص یقول لکعب بن عجره لا یدخل الجنه لحم نبت من السحت النار أولى به- . الحسن لو وجدت رغیفا من حلال لأحرقته-  ثم سحقته ثم جعلته ذرورا-  ثم داویت به المرضى- .

عائشه قالت یا رسول الله من المؤمن-  قال من إذا أصبح نظر إلى رغیفیه کیف یکتسبهما-  قالت یا رسول الله أما إنهم لو کلفوا ذلک لتکلفوه-  فقال لها إنهم قد کلفوه و لکنهم یعسفون الدنیا عسفا

حذیفه بن الیمان یرفعه أن قوما یجیئون یوم القیامه-  و لهم من الحسنات کأمثال الجبال-  فیجعلها الله هباء منثورا-  ثم یؤمر بهم إلى النار-  فقیل خلهم لنا یا رسول الله-  قال إنهم کانوا یصلون و یصومون-  و یأخذون أهبه من اللیل-  و لکنهم کانوا إذا عرض علیهم الحرام وثبوا علیه

ترجمه فارسی شرح ابن‏ ابی الحدید

حکمت (۴۸۲)

و قال علیه السّلام: ما المجاهد الشهید فى سبیل الله باعظم اجرا ممن قدر فعفّ، لکاد العفیف ان یکون ملکا من الملائکه.

«و آن حضرت فرمود: پیکارکننده کشته شده در راه خدا از لحاظ پاداش بزرگتر از کسى نیست که (به انجام دادن حرام) توانا باشد و پارسایى ورزد، و چنان است که گویى پارسا فرشته‏ اى از فرشتگان است.»

ابن ابى الحدید در شرح این سخن چنین آورده است: سخن درباره پارسایى و پاکدامنى پیش از این گذشت که بر چند نوع است، پارسایى دست، پارسایى زبان و پارسایى شهوت جنسى که این یکى از همه برتر است و در حدیث مرفوع آمده است: «هر کس عاشق شود و عشق خود را نهان دارد و پاکدامنى ورزد و بر آن حال بمیرد شهید مرده است و به بهشت در مى‏ آید.» و از جمله سخنان حکمت آمیز سلیمان بن داود علیه السّلام این است آن کس که به هواى خود چیره شود دلیرتر و استوارتر از کسى است که به تنهایى شهرى را مى ‏گشاید.

ابن ابى الحدید سپس داستانهایى درباره عفت و پاکدامنى آورده است و به اشعارى در این مورد استشهاد کرده است که به ترجمه یکى دو مورد بسنده مى‏ شود.

یکى از خوارج پوشیده از حجاج به خانه یکى از هم کیشان خود وارد شد، میزبان براى انجام دادن کارهاى خود به سفرى رفت و به همسر خود گفت: اى گندم‏گون تو را در مورد این میهمان خود به انجام دادن خیر و نیکى سفارش مى‏ کنم، و آن زن از زیباترین مردم بود. چون میزبان پس از یک ماه از سر برگشت به زن گفت: میهمان تو چگونه بود گفت: کورى او را از هر کارى باز داشته بود، و میهمان در آن مدت پلکهاى خود را بر هم نهاده بود و نه به آن زن نگریسته بود و نه به چیزى از خانه و اسباب آن تا همسرش از سفر برگشته بود.

زنى از زنان پارساى قریش بر در خانه خویش رفت تا آن را ببندد و سر برهنه بود، مردى بیگانه او را دید، آن زن به خانه برگشت و موهاى خود را که از بهترین موها بود تراشید و چون در آن باره از او پرسیدند، گفت: من مویى را که نامحرم دیده است بر سرخود باقى نمى ‏گذارم.

توبه بن حمیّر یک بار از لیلى اخیلیه کام خواست، لیلى را سخت از او کراهیت آمد و در پاسخ تقاضاى او چنین سرود: چه بسیار نیازمند که گفتیمش نیاز خود را آشکار مساز که تا هنگامى که زنده باشى براى برآوردن آن راهى نیست، ما را صاحبى است که سزاوار نیست او را خیانت کنیم تو هم همسر و دوست زنى دیگرى.

محمد بن عبد الله بن طاهر به پسرانش مى‏ گفت: عشق بورزید تا ظریف شوید و در همان حال پاکدامنى کنید تا شریف شوید.

سلیمان بن داود علیه السّلام فرموده است: اى بنى اسرائیل شما را به دو چیز سفارش مى‏ کنم که هر کس آن دو را انجام دهد رستگار مى‏ شود، به درون خود چیزى جز حلال وارد مسازید-  چیزى جز حلال مخورید-  و از دهان خود به جز سخن پسندیده بیرون میاورید.

جابر گوید: از پیامبر صلّى اللّه علیه و آله و سلّم شنیدم که به کعب بن عجره مى فرمود: «گوشتى که از حرام روییده باشد به بهشت درنمى‏آید که آتش آن را سزاوارتر است.» حذیفه بن الیمان در حدیثى مرفوع گوید: به روز قیامت گروهى مى‏ آیند که حسنات ایشان همچون کوههاست ولى خداوند آنها را چون گردى پراکنده مى‏ سازد و سپس فرمان داده مى‏ شود آنان را به دوزخ برند، گفته شد: اى رسول خدا آنان را براى ما توصیف فرماى. فرمود: آنان نماز و روزه را انجام مى ‏دهند و بخشى از شب را به گرفتن ساز و برگ-  عبادت-  مى‏ گذرانند ولى همین که حرام بر ایشان عرضه مى‏ شود بر آن هجوم مى‏ برند.

جلوه تاریخ در شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدیدجلد ۸ //دکتر محمود مهدوى دامغانى

بازدید: ۳۳

حتما ببینید

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۴۸۵ متن عربی با ترجمه فارسی (شرح ابن ابی الحدید)

حکمت ۴۷۷ صبحی صالح ۴۷۷-وَ قَالَ ( علیه ‏السلام  )أَشَدُّ الذُّنُوبِ مَا اسْتَخَفَّ بِهَا صَاحِبُهُ حکمت ۴۸۵ …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code