خانه / 240 حکمت شرح ابن ابي الحدید / نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۵۸ متن عربی با ترجمه فارسی (شرح ابن ابی الحدید)غرائب صبحی صالح

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۲۵۸ متن عربی با ترجمه فارسی (شرح ابن ابی الحدید)غرائب صبحی صالح

حکمت ۲۶۰ صبحی صالح

۲۶۰-وَ قَالَ ( علیه‏السلام  )کَمْ مِنْ مُسْتَدْرَجٍ بِالْإِحْسَانِ إِلَیْهِ وَ مَغْرُورٍ بِالسَّتْرِ عَلَیْهِ وَ مَفْتُونٍ بِحُسْنِ الْقَوْلِ فِیهِ وَ مَا ابْتَلَى اللَّهُ سُبْحَانَهُ أَحَداً بِمِثْلِ الْإِمْلَاءِ لَهُ

قال الرضی و قد مضى هذا الکلام فیما تقدم إلا أن فیه هاهنا زیاده جیده مفیده

فصل نذکر فیه شیئا من غریب کلامه المحتاج إلى التفسیر

۱- و فی حدیثه ( علیه ‏السلام  )فَإِذَا کَانَ ذَلِکَ ضَرَبَ یَعْسُوبُ الدِّینِ بِذَنَبِهِ فَیَجْتَمِعُونَ إِلَیْهِ کَمَا یَجْتَمِعُ قَزَعُ الْخَرِیفِ

قال الرضی الیعسوب السید العظیم المالک لأمور الناس یومئذ و القزع قطع الغیم التی لا ماء فیها

۲- و فی حدیثه ( علیه ‏السلام  )هَذَا الْخَطِیبُ الشَّحْشَحُ یرید الماهر بالخطبه الماضی فیها و کل ماض فی کلام أو سیر فهو شحشح و الشحشح فی غیر هذا الموضع البخیل الممسک

۳- و فی حدیثه ( علیه ‏السلام  )إِنَّ لِلْخُصُومَهِ قُحَماً

یرید بالقحم المهالک لأنها تقحم أصحابها فی المهالک و المتالف فی الأکثر فمن ذلک قحمه الأعراب و هو أن تصیبهم السنه فتتعرق أموالهم فذلک تقحمها فیهم و قیل فیه وجه آخر و هو أنها تقحمهم بلاد الریف أی تحوجهم إلى دخول الحضر عند محول البدو

۴- و فی حدیثه ( علیه‏ السلام  )إِذَا بَلَغَ النِّسَاءُ نَصَّ الْحِقَاقِ فَالْعَصَبَهُ أَوْلَى‏

و النص منتهى الأشیاء و مبلغ أقصاها کالنص فی السیر لأنه أقصى ما تقدر علیه الدابه و تقول نصصت الرجل عن الأمر إذا استقصیت مسألته عنه لتستخرج ما عنده فیه فنص الحقاق یرید به الإدراک لأنه منتهى الصغر و الوقت الذی یخرج منه الصغیر إلى حد الکبیر و هو من أفصح الکنایات عن هذا الأمر و أغربها

یقول فإذا بلغ النساء ذلک فالعصبه أولى بالمرأه من أمها إذا کانوا محرما مثل الإخوه و الأعمام و بتزویجها إن أرادوا ذلک.

و الحقاق محاقه الأم للعصبه فی المرأه و هو الجدال و الخصومه و قول کل واحد منهما للآخر أنا أحق منک بهذا یقال منه حاققته حقاقا مثل جادلته جدالا

و قد قیل إن نص الحقاق بلوغ العقل و هو الإدراک لأنه ( علیه‏السلام  ) إنما أراد منتهى الأمر الذی تجب فیه الحقوق و الأحکام. و من رواه نص الحقائق فإنما أراد جمع حقیقه

هذا معنى ما ذکره أبو عبید القاسم بن سلام. و الذی عندی أن المراد بنص الحقاق هاهنا بلوغ المرأه إلى الحد الذی یجوز فیه تزویجها و تصرفها فی حقوقها تشبیها بالحقاق من الإبل

و هی جمع حقه و حق و هو الذی استکمل ثلاث سنین و دخل فی الرابعه و عند ذلک یبلغ إلى الحد الذی یتمکن فیه من رکوب ظهره و نصه فی السیر و الحقائق أیضا جمع حقه فالروایتان جمیعا ترجعان إلى معنى واحد و هذا أشبه بطریقه العرب من المعنى المذکور أولا

۵- و فی حدیثه ( علیه ‏السلام  )إِنَّ الْإِیمَانَ یَبْدُو لُمْظَهً فِی الْقَلْبِ کُلَّمَا ازْدَادَ الْإِیمَانُ ازْدَادَتِ اللُّمْظَهُ

و اللمظه مثل النکته أو نحوها من البیاض و منه قیل فرس ألمظ إذا کان بجحفلته شی‏ء من البیاض

۶- و فی حدیثه ( علیه ‏السلام  )إِنَّ الرَّجُلَ إِذَا کَانَ لَهُ الدَّیْنُ الظَّنُونُ یَجِبُ عَلَیْهِ أَنْ یُزَکِّیَهُ لِمَا مَضَى إِذَا قَبَضَهُ‏

فالظنون الذی لا یعلم صاحبه أ یقبضه من الذی هو علیه أم لا فکأنه الذی یظن به فمره یرجوه و مره لا یرجوه و هذا من أفصح الکلام و کذلک کل أمر تطلبه و لا تدری على أی شی‏ء أنت منه فهو ظنون

و على ذلک قول الأعشى

ما یجعل الجد الظنون الذی 
جنب صوب اللجب الماطر

مثل الفراتی إذا ما طما
یقذف بالبوصی و الماهر

و الجد البئر العادیه فی الصحراء و الظنون التی لا یعلم هل فیها ماء أم لا

۷- و فی حدیثه ( علیه ‏السلام  )أنَّهُ شَیَّعَ جَیْشاً بِغَزْیَهٍ فَقَالَ اعْذِبُوا عَنِ النِّسَاءِ مَا اسْتَطَعْتُمْ‏

و معناه اصدفوا عن ذکر النساء و شغل القلب بهن و امتنعوا من المقاربه لهن لأن ذلک یفت فی عضد الحمیه و یقدح فی معاقد العزیمه و یکسر عن العدو و یلفت عن الإبعاد فی فکل من امتنع من شی‏ء فقد عذب عنه و العاذب و العذوب الممتنع من الأکل و الشرب

۸- و فی حدیثه ( علیه‏ السلام  )کَالْیَاسِرِ الْفَالِجِ یَنْتَظِرُ أَوَّلَ فَوْزَهٍ مِنْ قِدَاحِهِ‏

الیاسرون هم الذین یتضاربون بالقداح على الجزور و الفالج القاهر و الغالب یقال فلج علیهم و فلجهم و قال الراجز

لما رأیت فالجا قد فلجا

۹- و فی حدیثه ( علیه ‏السلام  )کُنَّا إِذَا احْمَرَّ الْبَأْسُ اتَّقَیْنَا بِرَسُولِ اللَّهِ ( صلى‏ الله‏ علیه‏ وآله ‏وسلم  )فَلَمْ یَکُنْ أَحَدٌ مِنَّا أَقْرَبَ إِلَى الْعَدُوِّ مِنْهُ‏

و معنى ذلک أنه إذا عظم الخوف من العدو و اشتد عضاض الحرب فزع المسلمون إلى قتال رسول الله ( صلى‏ الله ‏علیه ‏وآله‏ وسلم  ) بنفسه فینزل الله علیهم النصر به و یأمنون مما کانوا یخافونه بمکانه.

و قوله إذا احمر البأس کنایه عن اشتداد الأمر و قد قیل فی ذلک أقوال أحسنها أنه شبه حمی الحرب بالنار التی تجمع الحراره و الحمره بفعلها و لونها

و مما یقوی ذلک قول رسول الله ( صلى ‏الله‏ علیه وآله ‏وسلم  ) و قد رأى مجتلد الناس یوم حنین و هی حرب هوازن الآن حمی الوطیس

فالوطیس مستوقد النار فشبه رسول الله ( صلى ‏الله‏ علیه‏ وآله ‏وسلم  ) ما استحر من جلاد القوم باحتدام النار و شده التهابها

انقضى هذا الفصل و رجعنا إلى سنن الغرض الأول فی هذا الباب

حکمت ۲۵۸ شرح ابن ‏أبی ‏الحدید ج ۱۹

۲۵۸ و من کلامه ع المتضمن ألفاظا من الغریب-  تحتاج إلى تفسیر قوله ع فی حدیثه- : فَإِذَا کَانَ ذَلِکَ ضَرَبَ یَعْسُوبُ الدِّینِ بِذَنَبِهِ-  فَیَجْتَمِعُونَ إِلَیْهِ کَمَا یَجْتَمِعُ قَزَعُ الْخَرِیفِ قال الرضی رحمه الله تعالى-  یعسوب الدین-  السید العظیم المالک لأمور الناس یومئذ-  و القزع قطع الغیم التی لا ماء فیها أصاب فی الیعسوب-  فأما القزع فلا یشترط فیها أن تکون خالیه من الماء-  بل القزع قطع من السحاب رقیقه-  سواء کان فیها ماء أو لم یکن-  الواحده قزعه بالفتح-  و إنما غره قول الشاعر یصف جیشا بالقله و الخفه- کأن رعاله قزع الجهام‏- .

و لیس یدل ذلک على ما ذکره-  لأن الشاعر أراد المبالغه-  فإن الجهام الذی لا ماء فیه إذا کان أقطاعا متفرقه خفیفه-  کان ذکره أبلغ فیما یریده من التشبیه-  و هذا الخبر من أخبار الملاحم التی کان یخبر بها ع-  و هو یذکر فیه المهدی-  الذی یوجد عند أصحابنا فی آخر الزمان-  و معنى قوله ضرب بذنبه-  أقام و ثبت بعد اضطرابه-  و ذلک لأن الیعسوب فحل النحل و سیدها-  و هو أکثر زمانه طائر بجناحیه-  فإذا ضرب بذنبه الأرض-  فقد أقام و ترک الطیران و الحرکه- .

فإن قلت فهذا یشبه مذهب الإمامیه-  فی أن المهدی خائف مستتر ینتقل فی الأرض-  و أنه یظهر آخر الزمان و یثبت و یقیم فی دار ملکه- . قلت لا یبعد على مذهبنا-  أن یکون الإمام المهدی الذی یظهر فی آخر الزمان-  مضطرب الأمر منتشر الملک فی أول أمره-  لمصلحه یعلمها الله تعالى-  ثم بعد ذلک یثبت ملکه و تنتظم أموره- . و قد وردت لفظه الیعسوب عن أمیر المؤمنین ع-  فی غیر هذا الموضع قال یوم الجمل-  لعبد الرحمن بن عتاب بن أسید و قد مر به قتیلا-  هذا یعسوب قریش أی سیدها

ترجمه فارسی شرح ابن‏ ابی الحدید

حکمت (۲۵۸)

و من کلامه علیه السّلام المتضمن الفاظا من الغریب تحتاج الى تفسیر: قوله علیه السّلام فى حدیثه: فاذا کان ذلک ضرب یعسوب الدین بذنبه، فیجتمعون الیه کما یجتمع قزع الخریف. قال الرضى رحمه الله تعالى: «یعسوب الدین: السید العظیم المالک لامور الناس یومئذ، و القزع: قطع الغیم التى لاماء فیها.» «از جمله سخنان آن حضرت که متضمن الفاظ غریبى است و نیازمند به شرح و تفسیر، و این گفتار آن حضرت در حدیث خود که چون چنین شود یعسوب دین با پیروان خود به راه افتد و آنان بر او جمع مى ‏شوند. همچون پاره ‏هاى ابر پاییزى که در آن آب نیست.» سید رضى که خدایش رحمت کناد گفته است: مقصود از یعسوب دین، مهتر بزرگى است که در آن هنگام مالک امور مردم است و مقصود از «قزع» پاره ‏هاى ابر بى‏ باران است.

ابن ابى الحدید ضمن توضیح برخى از لغات و اصطلاحات و اعتراض بر سید رضى که در معنى «قزع» تسامح فرموده است، مى‏گوید: اگر بگویى که این سخن اعتقاد مذهب امامیه را استوار مى‏ سازد که مهدى علیه السّلام ترسان و پوشیده است و به‏ سیر و سیاحت در زمین سرگرم است و در آخر الزمان ظاهر مى‏ شود و در مرکز حکومت خود مستقر مى‏ گردد، مى‏ گویم به عقیده ما هم این موضوع بعید نیست که امام مهدى چون در آخر زمان ظهور کند، نخست براى مصلحتى که خداوند متعال سبب آن را مى‏ داند حکومتش پابرجاى نباشد و سپس پابرجاى و منظم شود. امیر المؤمنین کلمه یعسوب را در مورد دیگرى هم به کار برده است و روز جنگ جمل چون از کنار کشته عبد الرحمن بن عتاب بن اسید عبور فرمود گفت: «این یعسوب قریش است.»، یعنى سالار و مهتر ایشان.

جلوه تاریخ در شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدیدجلد ۸ //دکتر محمود مهدوى دامغانى

بازدید: ۶۴

حتما ببینید

نهج البلاغه کلمات قصار حکمت شماره ۴۸۵ متن عربی با ترجمه فارسی (شرح ابن ابی الحدید)

حکمت ۴۷۷ صبحی صالح ۴۷۷-وَ قَالَ ( علیه ‏السلام  )أَشَدُّ الذُّنُوبِ مَا اسْتَخَفَّ بِهَا صَاحِبُهُ حکمت ۴۸۵ …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code