خانه / ***خطبه ها شرح و ترجمه میر حبیب الله خوئی / نهج البلاغه کلمات خطبه ها شماره ۹۸ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)

نهج البلاغه کلمات خطبه ها شماره ۹۸ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)

خطبه ۹۹ صبحی صالح

۹۹- و من خطبه له ( علیه ‏السلام  ) فی التزهید من الدنیا

نَحْمَدُهُ عَلَى مَا کَانَ

وَ نَسْتَعِینُهُ مِنْ أَمْرِنَا عَلَى مَا یَکُونُ

وَ نَسْأَلُهُ الْمُعَافَاهَ فِی الْأَدْیَانِ

کَمَا نَسْأَلُهُ الْمُعَافَاهَ فِی الْأَبْدَانِ

عِبَادَ اللَّهِ

أُوصِیکُمْ بِالرَّفْضِ لِهَذِهِ الدُّنْیَا التَّارِکَهِ لَکُمْ وَ إِنْ لَمْ تُحِبُّوا تَرْکَهَا

وَ الْمُبْلِیَهِ لِأَجْسَامِکُمْ وَ إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ تَجْدِیدَهَا

فَإِنَّمَا مَثَلُکُمْ وَ مَثَلُهَا کَسَفْرٍ

سَلَکُوا سَبِیلًا فَکَأَنَّهُمْ قَدْ قَطَعُوهُ

وَ أَمُّوا عَلَماً فَکَأَنَّهُمْ قَدْ بَلَغُوهُ

وَ کَمْ عَسَى الْمُجْرِی إِلَى الْغَایَهِ أَنْ یَجْرِیَ إِلَیْهَا حَتَّى یَبْلُغَهَا

وَ مَا عَسَى أَنْ یَکُونَ بَقَاءُ مَنْ لَهُ یَوْمٌ لَا یَعْدُوهُ

وَ طَالِبٌ حَثِیثٌ مِنَ الْمَوْتِ یَحْدُوهُ

وَ مُزْعِجٌ فِی الدُّنْیَا حَتَّى یُفَارِقَهَا رَغْماً

فَلَا تَنَافَسُوا فِی عِزِّ الدُّنْیَا وَ فَخْرِهَا

وَ لَا تَعْجَبُوا بِزِینَتِهَا وَ نَعِیمِهَا

وَ لَا تَجْزَعُوا مِنْ ضَرَّائِهَا وَ بُؤْسِهَا

فَإِنَّ عِزَّهَا وَ فَخْرَهَا إِلَى انْقِطَاعٍ

وَ إِنَّ زِینَتَهَا وَ نَعِیمَهَا إِلَى زَوَالٍ

وَ ضَرَّاءَهَا وَ بُؤْسَهَا إِلَى‏نَفَادٍ

وَ کُلُّ مُدَّهٍ فِیهَا إِلَى انْتِهَاءٍ

وَ کُلُّ حَیٍّ فِیهَا إِلَى فَنَاءٍ

أَ وَ لَیْسَ لَکُمْ فِی آثَارِ الْأَوَّلِینَ مُزْدَجَرٌ

وَ فِی آبَائِکُمُ الْمَاضِینَ تَبْصِرَهٌ وَ مُعْتَبَرٌ إِنْ کُنْتُمْ تَعْقِلُونَ

أَ وَ لَمْ تَرَوْا إِلَى الْمَاضِینَ مِنْکُمْ لَا یَرْجِعُونَ

وَ إِلَى الْخَلَفِ الْبَاقِینَ لَا یَبْقَوْنَ

أَ وَ لَسْتُمْ تَرَوْنَ أَهْلَ الدُّنْیَا یُصْبِحُونَ وَ یُمْسُونَ عَلَى أَحْوَالٍ شَتَّى

فَمَیِّتٌ یُبْکَى

وَ آخَرُ یُعَزَّى

وَ صَرِیعٌ مُبْتَلًى

وَ عَائِدٌ یَعُودُ

وَ آخَرُ بِنَفْسِهِ یَجُودُ

وَ طَالِبٌ لِلدُّنْیَا وَ الْمَوْتُ یَطْلُبُهُ

وَ غَافِلٌ وَ لَیْسَ بِمَغْفُولٍ عَنْهُ

وَ عَلَى أَثَرِ الْمَاضِی مَا یَمْضِی الْبَاقِی

أَلَا فَاذْکُرُوا هَاذِمَ اللَّذَّاتِ

وَ مُنَغِّصَ الشَّهَوَاتِ

وَ قَاطِعَ الْأُمْنِیَاتِ عِنْدَ الْمُسَاوَرَهِ لِلْأَعْمَالِ الْقَبِیحَهِ

وَ اسْتَعِینُوا اللَّهَ عَلَى أَدَاءِ وَاجِبِ حَقِّهِ

وَ مَا لَا یُحْصَى مِنْ أَعْدَادِ نِعَمِهِ وَ إِحْسَانِهِ

شرح وترجمه میر حبیب الله خوئی ج۷  

و من خطبه له علیه السّلام و هى الثامنه و التسعون من المختار فى باب الخطب

نحمده على ما کان، و نستعینه من أمرنا على ما یکون، و نسأله المعافاه فی الأدیان، کما نسأله المعافاه فی الأبدان. عباد اللّه أوصیکم بالرّفض لهذه الدّنیا التّارکه لکم و إن لم تحبّوا ترکها، و المبلیه لأجسامکم و إن کنتم تحبّون تجدیدها، فإنّما مثلکم و مثلها کسفر سلکوا سبیلا فکأنّهم قد قطعوه، و أمّوا علما فکأنّهم قد بلغوه، و کم عسى المجری إلى الغایه أن یجری إلیها حتّى یبلغها، و ما عسى أن یکون بقاء من له یوم لا یعدوه، و طالب حثیث یجدوه فی الدّنیا حتّى یفارقها، فلا تنافسوا فی عزّ الدّنیا و فخرها، و لا تعجبوا بزینتها و نعیمها، و لا تجزعوا من ضرّآئها و بؤسها، فإنّ عزها و فخرها إلى انقطاع، و إنّ زینتها و نعیمها إلى زوال، و ضرّائها و بؤسها إلى نفاد، و کلّ مدّه فیها إلى انتهاء، و کلّ حیّ فیها إلى فناء، أو لیس لکم فی آثار الأوّلین مزدجر، و فی آبائکم الماضین تبصره و معتبر إن کنتم تعقلون، أو لم تروا إلى الماضین منکم لا یرجعون، و إلى الخلف الباقین لا یبقون، أولستم ترون أهل الدّنیا یمسون‏ و یصبحون على أحوال شتّى: فمیّت یبکى، و آخر یعزّى و صریع مبتلى و عاید یعود، و آخر بنفسه یجود، و طالب للدّنیا و الموت یطلبه، و غافل و لیس بمغفول عنه، و على أثر الماضی ما یمضی الباقی، ألا فاذکروا هادم اللّذّات، و منغّص الشّهوات، و قاطع الأمنیّات عند المساوره للأعمال القبیحه، و استعینوا اللّه على أداء واجب حقّه، و ما لا یحصى من أعداد نعمه و إحسانه.

اللغه

(عافاه) اللّه من المکروه معافاه و عافیه وهب اللّه له العافیه من العلل و البلاء کأعفاه و العافیه دفاع اللّه عن العبد و (رفضت) الدّنیا رفضا من باب نصر و ضرب ترکتها و (سفر) بسکون العین جمع سافر کرکب و راکب و صحب و صاحب و (جرى) الفرس جریا و أجریته أنا أرسلته و حملته على السیر و (حثثت) الانسان على الشی‏ء حثّا من باب قتل حرضته علیه و ذهب حثیثا أى مسرعا و (حدوت) بالابل حثثتها على السیر بالحداء و زان غراب و هو الغناء لها و حدوثه على کذا بعثته علیه و (الصّریع) من الأغصان ما تهدّل و سقط إلى الأرض و منه قیل للقتیل صریع، و فی بعض النّسخ ضریع بالضاد المعجمه من ضرع ضرعا وزان شرف ضعف، و أضرعته الحمى أوهنته و (المساوره) المواثبه.

الاعراب

قوله. و کم عسى المجرى، أما لفظه کم استفهامیّه للتحقیر بمعنى أیّ مدّه، و عسى فعل من أفعال المقاربه مفید للرجاء و الطمع، و المرفوع بعده فی مثل عسى زید أن یخرج اسمه و ان مع الفعل فی محلّ النصب على الخبر أى رجا زید الخروج و قال الکوفیّون: ان مع الفعل فی محلّ رفع بدلا ممّا قبله بدل الاشتمال کقوله تعالى‏ لا یَنْهاکُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِینَ لَمْ یُقاتِلُوکُمْ إلى قوله أَنْ تَبَرُّوهُمْ أى لا ینهیکم اللّه عن أن تبرّوهم و على هذا فمعنى عسى زید أن یخرج یتوقّع و یرجا خروج زید، و الأشهر الأوّل هذا.

و قد یقع ان مع الفعل فاعلا له مستغنا به عن الخبر لکونه حینئذ تامّا بمعنى قرب تقول عسى أن یخرج زید أى قرب خروجه.

و قال الرّضی انّ من ذهب إلى أنّ أن مع الفعل فی عسى زید أن یخرج خبر عسى، جاز أن یقول فی عسى أن یخرج زید أنّ أن یخرج خبر أیضا و هو من باب التنازع یعنى یجوز فی المثال جعل زید اسما لعسى و أن مع الفعل خبرا مقدّما له فی محلّ النّصب فیضمر فى الفعل ضمیر عاید إلى زید، کما یجوز جعل زید فاعلا للفعل و جعل عسى مسندا إلى ان و الفعل مستغنى بهما عن الخبر.

إذا عرفت ذلک فأقول: إنّ لفظه عسى فی قوله علیه السّلام کم عسى ناقصه و المجرى اسمها و ان یجرى إلیها خبرها، و فی قوله و ما عسى أن یکون بقاء من له یوم لا یعدوه تامّه وقعت بعد ما النافیه و أن یکون فى محل الرّفع على الفاعل و یکون تامه أیضا بمعنى یوجد، و الواو فی قوله و طالب آه للحال و الضمیر فی قوله علیه السّلام یحدوه عاید إلى من الموصوله و الفاء فی قوله علیه السّلام: فلا تنافسوا فصیحه، و الهمزه فی قوله علیه السّلام أو لیس لکم استفهام على سبیل الانکار الابطالى و یحتمل جعلها تقریرا بما بعد النفى کما ذهب إلیه الزمخشرى فی قوله: أَ لَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَلى‏ کُلِّ شَیْ‏ءٍ قَدِیرٌ.

و مثلها الهمزه فی قوله أو لستم ترون آه، و ما فی قوله علیه السّلام ما یمضى الباقی مصدریه أو زایده.

المعنى

اعلم أنّ هذه الخطبه الشریفه مسوقه للوصیّه بالتّقوى و الأمر برفض الدّنیاو التنفیر عنها بذکر معایبها و مثالبها، و افتتح الکلام بحمد الملک المتعال و استعانه الربّ ذى الجلال لأنّ ذکره سبحانه مفتاح للمطالب، و وسیله إلى المآرب فقال: (نحمده على ما کان و نستعینه من أمرنا على ما یکون) تخصیص الحمد بما کان و الاستعانه بما یکون من حیث إنّ الثّناء على النعمه موقوف و مترتب على وقوعها فیما مضى، و طلب العون على أمر لا یتصوّر إلّا فیما یأتی و ما هو بصدد أن یفعله (و نسأله المعافاه فی الأدیان کما نسأله المعافاه فی الأبدان) فانّ الأدیان لها سقم و شفاء کما للأبدان، و مرض الاولى أشدّ و آکد و تأثیره أکثر و أزید، و لذلک قدّم طلب العافیه لها، لأنّ مرض الأبدان عباره عن انحراف المزاج الحیوانی عن حدّ الاعتدال، و نقصانه یقع على الأعضا و الجوارح الظاهره، و مرض الأدیان عباره عن میل القلب عن الصراط المستقیم و المنهج القویم، و تأثیره یقع على القلب، و ضرره یعود إلى القوّه القدسیّه و نعم ما قیل:

و إذا مرضت من الذّنوب فداوها
بالذکر إنّ الذکر خیر دواء

و السّقم فی الأبدان لیس بضائر
و السّقم فی الأدیان شرّ بلاء

(عباد اللّه اوصیکم بالرفض لهذه الدّنیا التارکه لکم و ان لم تحبّوا ترکها) أمر برفض الدّنیا و ترکها و نفّر عنها بالتنبیه على أنّها تارکه لکم لا محاله، مفارقه إیاکم و إن کانت محبوبه عندکم عزیزا علیکم فراقها، فانّ طبعها التّلطف فی الاستدراج أوّلا و التّوصّل إلى الاهلاک آخرا، و هی کامرأه تتزیّن للخطاب حتّى إذا نکحوها ذبحتهم فمن کان ذا بصیره لا یعقد قلبه على محبّه محبوبه کذلک، و لا یخاطب امرأه شأنها ذلک.

و قد روى أنّ الصادق علیه السّلام کان یقول لأصحابه: یا بنی آدم اهربوا من الدّنیا إلى اللّه و أخرجوا قلوبکم عنها فانکم لا تصلحون لها و لا تصلح لکم و لا تبقون لها و لا تبقى لکم هى الخداعه الفجاعه المغرور من اغترّبها، و المفتون من اطمأنّ إلیها، الهالک من أحبّها و أرادها.

و روى انّ عیسى علیه السّلام کوشف بالدّنیا فرآها فی صوره عجوز هتماء«» علیها من کلّ زینه فقال علیه السّلام لها: کم تزوّجت قالت: لا احصیهم، قال فکلّهم مات عنک أم کلّهم طلّقک قالت: بل کلّهم قتلت، فقال عیسى علیه السّلام: بؤسا لأزواجک الباقین کیف لا یعتبرون بأزواجک الماضین، و کیف تهلکینهم واحدا بعد واحد و لا یکونون منک على حذر.

ثمّ نبّه علیه السّلام على عیب لها آخر بقوله (و المبلیه لأجسادکم و ان کنتم تحبّون تجدیدها) و هذا الوصف أیضا منفّر عنها، لأنّ تجدید الأجساد و الأبدان إذا کان محبوبا للانسان و کانت الدّنیا حائله بینه و بین محبوبه مانعه له عن نیله و وصوله بسهام الأسقام و نشاشیب الأمراض و الأوصاب فمن شأنها أن تبغض و ترفض و تجتنب و لا تحب.

قال بعض الحکماء: الأیّام سهام و النّاس أغراض و الدّهر یرمیک کلّ یوم بسهامه، و یخترمک بلیالیه و أیّامه، حتى یستغرق جمیع أجزائک، فکیف بقاء لسلامتک مع وقوع الأیام بک، و سرعه اللیالی فی بدنک، لو کشف لک عما أحدثت الأیام فیک من النّقص لا ستوحشت من کلّ یوم یأتی علیک، و استثقلت ممرّ الساعات بک، و لکن تدبیر اللّه فوق تدبیر الاعتبار.

ثمّ ضرب علیه السّلام للدّنیا مثلا فی قصر مدّتها بقوله (فانّما مثلکم و مثلها کسفر سلکوا سبیلا فکأنّهم قد قطعوه، و أمّوا علما فکأنهم قد بلغوه) جعل أهل الدّنیا و الکائنین فیها بمنزله المسافرین، جعلها بمنزله سبیل یسلکه المسافر، و جعل سرعه سیرهم و انتقالهم فیها و قربهم من الموت الذى هو آخر منازلها بمنزله قطع المسافر منازله، و بلوغ قاصد علم و منار مقصده، یعنى أنهم فی حالکونهم غیر قاطعین له کأنّهم قاطعون له، و فی حالکونهم غیر بالغین له کأنهم بالغون له، لأنه لما قرب زمان احدى الحالتین من زمان الحاله الاخرى شبّهوا و هم فی الحال الأولى بهم أنفسهم و هم على الحاله الثّانیه و لنعم ما قیل

یا راقد اللّیل مسرورا بأوّلها
إنّ الحوادث قد یطرقن أسحارا

أفنى القرون التی کانت منعمّه
کرّ الجدیدین إقبالا و إدبارا

کم قد أبادت صروف الدهر من ملک‏
قد کان فی الدّهر نفّاعا و ضرّارا

یا من یعانق دنیا لا بقاء لها
یمسى و یصبح فی دنیاه سفارا

هلّا ترکت من الدّنیا معانقه
حتّى تعانق فی الفردوس أبکارا

إن کنت تبغى جنان الخلد تسکنها
فینبغی لک أن لا تأمن النّارا

(و کم عسى المجری إلى الغایه أن یجرى إلیها حتّى یبلغها) یعنی أىّ مدّه یرجو و یطمع المرسل مرکوبه إلى وصول غایه ارساله إلیها حتى یصلها، و الغرض منه تحقیر ما یرجوه من مدّه الجرى و هی مدّه الحیاه أى لا تظنّ لها طولا و لا تغترن بتمادیها فانها عن قلیل تنقضى و تنصرم، و فی هذا المعنى قال علیه السّلام فی الدّیوان:

إلا إنّما الدّنیا کمنزل راکب
أناخ عشیّا و هو فی الصّبح راحل‏

(و ما عسى أن یکون بقاء من له یوم لا یعدوه) یعنی ما قرب وجود البقاء لمن له یوم لا یجاوزه، و هو تحقیر لما یؤمل من مدّه البقاء أى بقاء من له یوم لیس وراءه بقاء و هو یوم الموت لیس بشی‏ء یعتدّ به (و) الحال انه له (طالب حثیث یحدوه فی الدّنیا حتى یفارقها) لعلّه أراد بالطالب الحثیث الموت و کنى بحدائه له عن سوق أسباب الموت و مقدّماته التی هی کرّ اللّیالی و مرّ الأیام له إلیه.

و إذا کانت الدّنیا بهذه المثابه (فلا تنافسوا) أى لا تحاسدوا و لا تضنّوا (فی عزّ الدّنیا و فخرها و لا تعجبوا بزینتها و نعیمها و لا تجزعوا من ضرّائها و بؤسها) نهى عن المنافسه فیها و الاعجاب بها و الجزع منها معلّلا وجوب الانتهاء عن الأوّل بقوله (فانّ عزّها و فخرها إلى انقطاع) و ما کان منقطعا لا یحرص علیه لبیب و لا ینافس فیه أریب، و علّل وجوب الانتهاء عن الثانی بقوله (و زینتها و نعیمها إلى زوال) و ما کان زائلا لا یرغب إلیه العاقل و لا یعجب به إلّا جاهل، و عن الثّالث بقوله (و ضرّائها و بؤسها إلى نفاد) و ما کان نافدا فانیا أحرى بأن یصبر علیه و لا یجزع منه (و کلّ مدّه فیها إلى انتهاء) سواء کانت مدّه عزّ و منعه أو زینه و نعمه أو ضرّ و شدّه (و کلّ حىّ فیها إلى فناء) سواء کان ذى شرف و رفعه أو ذلّ و محنه أو ابتهاج و لذّه

  و کلّ شباب أو جدید إلى البلى
و کلّ امرء یوما إلى اللّه صائر

(أ و لیس لکم فی آثار الأوّلین) من الاخوان و الأقران و الا لّاف و الأسلاف (مزدجر و فی آبائکم الماضین) الأقربین منهم و الأبعدین (تبصره و معتبر إن کنتم تعقلون) بلى فی النظر إلى ادنى ما جرى علیهم تبصره و اعتبار، و الفکر فی أهون ما لا قوه تذکره و انزجار عدالى ذکر المنقول إلى الثرى و المدفوع إلى هول ما ترى

هوى مصرعا فی لحده و توزّعت
مواریثه أرحامه و الأواصر

و أنحوا على أمواله بخصومه «یخضمونها خ» فما حامد منهم علیها و شاکر

فیا عامر الدّنیا و یا ساعیا لها
و یا آمنا من أن تدور الدّوائر

کیف أمنت هذه الحاله و أنت صائر إلیها لا محاله (أو لم تروا إلى الماضین منکم لا یرجعون) فما لهم یذهبون و لا یعودون، أرضوا بالمقام فأقاموا، أم ترکوا فناموا (و إلى الخلق الباقین لا یبقون) بل یمضون ارسالا و یحتذون مثالا قال قسّ ابن ساعده الأیادى:

فی الأولین الذاهبین من القرون لنا بصائر
و رأیت قومی نحوها یمضی الأکابر و الأصاغر

لا یرجع الماضى إلىّ و لا من الباقین غابر
أیقنت أنى لا محاله حیث صار القوم صائر

و قال زهیر بن أبی سلمى:

ألا لیت شعرى هل یرى الناس ما أرى
من الأمر أو یبدو لهم ما بدالیا

بدى لى أنّ النّاس تفنى نفوسهم‏
و أموالهم و لا أرى الدّهر فانیا

و إنی متى أهبط من الأرض تلعه«»
أجد أثرا قبلى جدیدا و عافیا

أرانی إذا أصبحت أصبحت ذا هوى‏
فثمّ إذا أمسیت أمسیت عادیا

إلى حفره«» أهوى الیها مضمّه
یحثّ إلیها سایق من ورائیا

کأنّی و قد خلّفت سبعین حجّه«»
خلعت بها ان منکبى ردائیا

بدالى انّی لست مدرک ما مضى
و لا سابق شیئا إذا کان جائیا

و ما أن أرى نفسی تقیها«» عزیمتی
و ما أن تقى نفسى کرائم مالیا

ألا لا أرى على الحوادث باقیا
و لا خالدا إلّا الجبال الرّواسیا

و إلّا السّماء و البلاد و ربّنا
و أیّامنا معدوده و اللّیالیا

أرانی إذا ما شئت لا قیت آیه
تذکّرنی بعض الذى کنت ناسیا

ألم تر أنّ اللّه أهلک تبعا
و أهلک لقمان بن عاد و عادیا

«» و أهلک ذا القرنین من قبل ما یرى‏
و فرعون جبّار معا و النّجاشیا

ألا لا أرى ذا امّه أصبحت به
فتترکه الأیام و هی کماهیا

ألم تر للنعمان کان بنجوه«»
من الشّر لو أنّ أمرء کان ناجیا

فغیّر عنه رشد عشرین حجّه
من الدّهر یوم واحد کان غادیا

فلم أر مسلوبا له مثل ملکه‏
أقلّ صدیقا صافیا و موالیا

فأین الذی قد کان یعطى جیاده«»
بأرسانهنّ و الحسان الحوالیا«»

و أین الذین قد کان یعطیهم القرى‏
بغلّاتهنّ و المثین الغوالیا«»

و أین الذین یحضرون جفانه
إذا قدّمت ألقوا علیها المراسیا«»

رأیتهم لم یشرکوا«» بنفوسهم‏
منیّته لمّا رأوا انهاهیا

هذا و لمّا ارشد علیه السّلام إلى الاتّعاظ بأحوال السّلف الماضین و بفناء الغابرین الباقین نبّه على اختلاف حالات أهل الدّنیا لیستدلّ به السامعون على عدم بقائها و یستفیدوا به عبره اخرى فقال (أو لستم ترون أهل الدّنیا یمسون و یصبحون على أحوال شتّى) و حالات مختلفه (ف) منهم (میّت یبکى) علیه و یشقّ الجیوب لدیه و یخرج‏من سعه قصره إلى ضیق قبره و یحثّون بأیدیهم علیه التراب و یکثرون عنده التلدّد و الانتحاب (و آخر یعزّى) و یسلّى اذا یئس عن برء علیله أو جزم بموت خلیله (و صریع مبتلى) بأنواع الأوجاع و الأسقام و طوارق الأمراض و الآلام (و عائد یعود) المریض عند المرض و یتحسّر علیه إذا شاهده على غصص الجرض (و آخر بنفسه یجود) ابلس عنه زوّاره و عوّاده و أسلمه أهله و أولاده و غضّوا بأیدیهم عینیه و مدّوا الى جنبیه یدیه و رجلیه و هو فی سکره ملهثه و غمره کارثه و أنّه موجعه و سوقه مکربه و جذبه متعبه.

(و) منهم (طالب للدّنیا) ساع لها (و الموت یطلبه) و یحثّه حتّى یدخله فی حفرته (و) منهم (غافل) عمّا خلقه اللّه لأجله (و لیس بمغفول عنه) بل اللّه عالم به و مجزیه بأعماله (و على أثر الماضی ما یمضی الباقی) قال سیّد العابدین علیه السّلام فی هذه المعنى:

إذا کان هذا نهج من کان قبلنا
فانّا على آثارهم نتلا حق‏

فکن عالما أن سوف تدرک من مضى‏
و لو عصمتک الرّاسیات الشّواهق‏

ثمّ أمرهم علیه السّلام بذکر الموت و وصفه بلوازمه المنفّره عنه فقال علیه السّلام (ألا فاذکروا هادم اللّذات) الدنیویه (و منغّص الشهوات) النفسانیه (و قاطع الامنیّات) و الآمال الباطله (عند المساوره) و المواثبه (للأعمال القبیحه) لترتدعوا بذکره عنها (و استعینوا اللّه) سبحانه و اطلبوا منه التوفیق (على أداء واجب حقّه) الذى أوجبه علیکم و هو الاتیان بالطّاعات و القیام بوظایف العبادات (و) على أداء واجب (ما لا یحصى من أعداد نعمه و احسانه) الذی أنعمه علیکم و أحسنه إلیکم و هو القیام بوظایف الحمد و الثبات بمراسم الثناء.

قال علیه السّلام فی بعض کلماته: أیّها النّاس إنّ للّه فی کلّ نعمه حقّا، فمن أدّاه زاده، و من قصّر عنه خاطر بزوال النعمه و تعجّل العقوبه، فلیراکم اللّه من النعمه و جلین، کما یراکم من الذنوب فرقین.

الترجمه

از جمله خطب شریفه آن حضرت است که متضمن تنفیر از دنیا و از محبت آن غدّار بى‏ وفا است چنانچه فرموده: حمد مى ‏کنیم خداوند را بر آنچه بوده است از نعمتها، و استعانت مى ‏نمائیم از خدا از کارهاى خود بر آنچه می باشد، و سؤال مى کنیم از او بذل عافیت را در بدنها همچنان که سؤال مى‏ کنیم از او بذل عافیت را در دینها اى بندگان خدا وصیت می کنم شما را بترک نمودن این دنیائى که ترک نماینده است شما را و اگر چه دوست ندارید ترک نمودن او را، و کهنه کننده است جسدهاى شما را و اگر چه دوست دارید تازگى آنها را، پس بدرستى که مثل شما و مثل دنیا همچو مسافرانیست که روند براهى پس گویا که ایشان قطع نموده باشند آن راه را، و قصد نمایند نشانه و علامتی را پس گویا که ایشان رسیده باشند بآن مقصد، و چه قدر مدت را امید مى‏ گیرد شخصى که جارى کننده است مرکب خود را بسوى غایتى جارى نمودن آن را بسوى آن غایت تا برسد بآن، و چه چیز امید گرفته مى‏ شود باقى ماندن کسى که او راست یک روزى که تجاوز نمى‏ نماید از آن و حال آنکه او راست طلب کننده شتاباننده که میراند او را در دنیا تا این که مفارقت نماید از آن.

پس حسد و بخل نکنید بر یکدیگر در عزّت دنیا و فخر آن، و خوشحال و دلشاد نشوید بزینت و نعمت آن، و جزع ننمائید از دشوارى و سختى آن، از جهه این که عزّت و فخر آن منتهى مى‏ شود بانقطاع، و نعمت و زینت آن منتهى مى‏ شود بزوال و فنا، و دشوارى و سختى آن منجّر مى‏ شود بنیستى و نابودى، و هر مدّتى که در او است مى‏ کشد بانتهاء، و هر زنده که در او است باز مى‏ گردد بفناء آیا نیست مر شما را در اثرهاى پیشینیان و در پدران گذشتگان شما بینائى و عبرت اگر بوده باشید تعقل کننده، آیا نگاه نمى‏ کنید بسوى گذشتگان از خودتان که باز نمى‏ گردند، و بسوى خلفهائى باقی ماندگان که باقی نمى‏ مانند.

آیا نیستید شما که مى‏ بینید أهل دنیا را که شام و صباح مى ‏نمایند بر حالتهاى‏مختلفه: پس بعضى مرده است که بر او گریه می کنند، و بعضى را سر سلامتی مى ‏دهند، و بعضى دیگر ضعیف است مبتلا بأنواع مرضها، و برخى عیادت کننده است بیمار را که مى‏ رود بعیادت، و دیگرى در حال جان دادنست، و یکى طلب کننده است دنیا را و حال آنکه مرگ طلب مى ‏کند او را، و یکى هست که بیخبر است از آخرت و حال آنکه غفلت نشده از او در هیچ حالت، و بر اثر گذشته است گذشتن باقی مانده.

آگاه باشید پس یاد آورید مرگ را که شکننده لذتها است و مکدّر نماینده شهوتها و قطع کننده آرزوها است در هنگام جستن براى أعمال قبیحه و حرکات ناشایست، و طلب یارى نمائید از خدا بر أدا کردن حق واجب او را و أدا کردن آن چیزى که شمرده نمى ‏شود از شماره‏ هاى نعمتها و احسان بى‏ پایان آن. و اللّه أعلم بالصّواب.

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»

بازدید: ۲۴

حتما ببینید

نهج البلاغه کلمات خطبه ها شماره ۱۳۵ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)

خطبه ۱۳۵ صبحی صالح ۱۳۵- و من کلام له ( علیه ‏السلام  ) و قد …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code