خانه / 160-180 خطبه شرح وترجمه میر حبیب الله خوئی / نهج البلاغه خطبه ها خطبه شماره ۱۷۶ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)

نهج البلاغه خطبه ها خطبه شماره ۱۷۶ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)

خطبه ۱۷۷ صبحی صالح

۱۷۷- و من کلام له ( علیه ‏السلام  ) فی معنى الحکمین‏

فَأَجْمَعَ رَأْیُ مَلَئِکُمْ عَلَى أَنِ اخْتَارُوا رَجُلَیْنِ فَأَخَذْنَا عَلَیْهِمَا أَنْ یُجَعْجِعَا عِنْدَ الْقُرْآنِ وَ لَا یُجَاوِزَاهُ

وَ تَکُونَ أَلْسِنَتُهُمَا مَعَهُ وَ قُلُوبُهُمَا تَبَعَهُ

فَتَاهَا عَنْهُ وَ تَرَکَا الْحَقَّ وَ هُمَا یُبْصِرَانِهِ وَ کَانَ الْجَوْرُ هَوَاهُمَا وَ الِاعْوِجَاجُ رَأْیَهُمَا

وَ قَدْ سَبَقَ اسْتِثْنَاؤُنَا عَلَیْهِمَا فِی الْحُکْمِ بِالْعَدْلِ وَ الْعَمَلِ بِالْحَقِّ سُوءَ رَأْیِهِمَا وَ جَوْرَ حُکْمِهِمَا

وَ الثِّقَهُ فِی أَیْدِینَا لِأَنْفُسِنَا حِینَ خَالَفَا سَبِیلَ الْحَقِّ وَ أَتَیَا بِمَا لَا یُعْرَفُ مِنْ مَعْکُوسِ الْحُکْمِ

شرح وترجمه میر حبیب الله خوئی ج۱۰  

و من کلام له علیه السّلام فی معنى الحکمینو هو المأه و السادس و السبعون من المختار فی باب الخطب

فأجمع رأی ملإکم على أن اختاروا رجلین فأخذنا علیهما أن یجعجعا عند القرآن و لا یجاوزاه، و تکون ألسنتهما معه، و قلوبهما تبعه، فتاها عنه، و ترکا الحقّ و هما یبصرانه، و کان الجور هواهما، و الاعوجاج رأیهما، و قد سبق استثناؤنا علیهما فی الحکم بالعدل و العمل بالحقّ سوء رأیهما، و جور حکمهما، و الثّقه فی أیدینا لأنفسنا حین خالفا سبیل الحقّ، و أتیا بما لا یعرف من معکوس الحکم.

اللغه

(الملاء) أشراف النّاس و رؤساهم و مقدّموهم الّذین یرجع إلى قولهم قال فی محکىّ النهایه: فی حدیث علیّ علیه السّلام أن (یجعجعا عند القرآن) أى یقیما عنده یقال: جعجع القوم إذا أناخوا بالجعجاع، و هى الأرض و الجعجاع أیضا الموضع الضیق الخشن و (التبع) محرّکه التابع یکون مفردا و جمعا و یجمع على أتباع مثل سبب و أسباب.

الاعراب

سوء رأیهما بالنّصب مفعول استثنائنا أو سبق أیضا على سبیل التنازع و الأوّل أظهر و قوله: فی الحکم، متعلّق بقوله: سبق.

المعنى

قال الشارح البحرانی: هذا الفصل من خطبه خطبها لما بلغه أمر الحکمین.
أقول: و الظاهر أنه ره توهّم من قول السیّد ره و من کلام له فی معنى الحکمین أنّه تکلّم به حین بلغه أمرهما، فان کان ظفر بتمام الخطبه و اطلع على أنه خطبها حین بلوغ أمرهما فهو، و إلّا فالظاهر أنّ هذا الکلام من فصول الاحتجاجات الّتی کانت له مع الخوارج و قد مرّ نظیر هذا الکلام منه فی ذیل الکلام المأه و السابع و العشرین.

و بالمراجعه إلى شرح الکلام المذکور و شرح الکلام المأه و الخامس و العشرین المتضمّنین لاحتجاجاته معهم یظهر لک توضیح ما ذکره فی هذا المقام و تعرف أنه ناظر إلى ردّ احتجاجهم الّذی احتجّوا به علیه و هو: أنک قد حکمت الرّجال فی دین اللّه و لم یکن ذلک إلیک ثمّ أنکرت حکمهما لما حکموا علیک.

فأجابهم علیه السّلام بقوله (فأجمع رأى ملإکم) أى عزم رؤساءکم و کبراءکم و اتّفق آراءهم (على أن اختاروا رجلین) هما أبو موسى الأشعرى و عمرو بن العاص لعنهما اللّه تعالى من غیر رضى منّى بتحکیمهما بل على غایه کره منّى بذلک.
کما یدلّ قوله لابن الکوا فی النهروان فی الرّوایه الّتی رویناها من کشف الغمّه فی شرح الخطبه السادسه و الثلاثین حیث إنّه لما اعترض علیه بأمر الحکمین قال علیه السّلام له: أ لم أقل لکم إنّ أهل الشام یخدعونکم بها«» فانّ الحرب قد عضتهم فذرونى اناجزهم فأبیتم ألم ارد نصب ابن عمّی- أى عبد اللّه بن العبّاس- و قلت انّه لا ینخدع فأبیتم إلّا أبا موسى و قلتم رضینا به حکما فأجبتکم کارها و لو وجدت فی ذلک الوقت أعوانا غیرکم لما أجبتکم.

(فأخذنا علیهما) أى على الرّجلین الحکمین (أن یجعجعا عند القرآن) أى یقفا دونه و یجب نفسهما علیه (و لا یجاوزاه) أى لا یتجاوزا عن أوامره و نواهیه (و یکون ألسنتهما معه و قلوبهما تبعه) أى یکونان تابعین له و یعملان بحکمه (فتاها) أى ضلّا(عنه و ترکا الحقّ و هما یبصرانه) أى عدلا عن القرآن و عن حکمه الحقّ الّذی هو خلافته مع علمهما و معرفتهما بحقیته کما عرفت تفصیل ذلک کلّه فی شرح الخطبه الخامسه و الثلاثین.

و الحاصل أنّهما ترکا الحقّ عمدا عن علم لا عن جهل و لم یکن ذلک فتنه منهما بل کان بنائهما من أوّل الأمر على ذلک (و کان الجور) و الحیف فی الحکم (هواهما و الاعوجاج) عن الحقّ و الانحراف عن الدّین (رأیهما) و فی بعض النسخ دأبهما و هو أولى أى لم یکن ذلک أوّل حیفهما بل کان دیدنا و عاده لهما و شیمه طبعت علیها قلوبهما.

ثمّ أجاب عمّا نقموا علیه من إنکاره التحکیم بعد رضاه به بقوله (و قد سبق استثناؤنا علیهما فی الحکم بالعدل و العمل بالحقّ سوء رأیهما و جور حکمهما) أراد به ما کان شرطه على الحکمین حین عزموا على التحکیم أن یحکما بما حکم القرآن و بما أنزل اللّه فیه من فاتحته إلى خاتمته و إلّا فلا ینفذ حکمهما فیه و فی أصحابه، فقد قدّم علیه السّلام إلیهما أن لا یعملا برأیهما و هواهما و لا یحکما بشی‏ء من تلقاء أنفسهم الأمّاره بالسوء.

(و الثقه فی أیدینا لأنفسنا) أى إنّا على برهان و ثقه من امورنا و لیس یلازم لنا اتباع حکمهما (حین خالفا سبیل الحقّ) و انحرفا عن سواء السبیل (و أتیا بما لا یعرف) أى لا یصدق به (من معکوس الحکم) یعنی أنهما نبذا کتاب اللّه وراء ظهورهم و خالفاه و حکما بعکس حکم الکتاب و قد استحقّا به اللّؤم و العقاب یوم الحساب

الترجمه

از جمله کلام فصاحت نظام آن امام علیه السّلام است در ذکر أمر حکمین که خطاب فرموده بان خوارج نهروان را در مقام اجتماع با ایشان مى‏فرماید: پس متّفق شد رأى رؤساء و أشراف شما بر این که اختیار کردند دو مرد را که‏ یکى أبو موسى أشعرى بود و یکى عمرو بن عاص پس عهد و میثاق گرفتیم بر ایشان که وا ایستند و حبس کنند نفس خود را در نزد قرآن و تجاوز نکنند از آن و باشد زبان ایشان با آن قرآن و قلبهاى شان تابع آن، پس هر دو گمراه شدند از قرآن و ترک کردند حق را و حال آنکه هر دو مى‏دیدند حق را، و بود جور و ظلم آرزوى ایشان و کجى و اعوجاج رأى ایشان.

و بتحقیق که سابق شده بود استثنا کردن ما بر آن دو مرد در خصوص حکم کردن با عدالت و عمل کردن بحق بدى رأى ایشان را و ستم کردن ایشان را در حکمى که مى‏نمایند، یعنی استثناء کرده بودیم که ایشان با رأى فاسد خود رفتار نکنند و با حکم جور حکم ننمایند، و وثوق و اعتماد در دست ما است از براى نفسهاى خود ما در وقتى که مخالفت راه حق کردند و آوردند چیزى را که غیر معروف بود از حکمى که بعکس حکم قرآن بود و بر خلاف شرط ما.

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»

بازدیدها: ۱۴

حتما ببینید

نهج البلاغه خطبه ها خطبه شماره ۲۳۷/۱ شرح میر حبیب الله خوئی(به قلم علامه حسن زاده آملی )

خطبه ۲۳۹ صبحی صالح ۲۳۹- و من خطبه له ( علیه ‏السلام  ) یذکر فیها …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code