خانه / ***خطبه ها شرح و ترجمه میر حبیب الله خوئی / نهج البلاغه کلمات خطبه ها شماره ۱۷۳ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)

نهج البلاغه کلمات خطبه ها شماره ۱۷۳ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)

خطبه ۱۷۴ صبحی صالح

۱۷۴- و من کلام له ( علیه ‏السلام  ) فی معنى طلحه بن عبید الله

و قد قاله حین بلغه خروج طلحه و الزبیر إلى البصره لقتاله

قَدْ کُنْتُ وَ مَا أُهَدَّدُ بِالْحَرْبِ وَ لَا أُرَهَّبُ بِالضَّرْبِ وَ أَنَا عَلَى مَا قَدْ وَعَدَنِی رَبِّی مِنَ النَّصْرِ

وَ اللَّهِ مَا اسْتَعْجَلَ مُتَجَرِّداً لِلطَّلَبِ بِدَمِ عُثْمَانَ إِلَّا خَوْفاً مِنْ أَنْ یُطَالَبَ بِدَمِهِ لِأَنَّهُ مَظِنَّتُهُ

وَ لَمْ یَکُنْ فِی الْقَوْمِ أَحْرَصُ عَلَیْهِ مِنْهُ

فَأَرَادَ أَنْ یُغَالِطَ بِمَا أَجْلَبَ فِیهِ لِیَلْتَبِسَ الْأَمْرُ وَ یَقَعَ الشَّکُّ.

وَ وَ اللَّهِ مَا صَنَعَ فِی أَمْرِ عُثْمَانَ وَاحِدَهً مِنْ ثَلَاثٍ

لَئِنْ کَانَ ابْنُ عَفَّانَ ظَالِماً کَمَا کَانَ یَزْعُمُ لَقَدْ کَانَ یَنْبَغِی لَهُ أَنْ یُوَازِرَ قَاتِلِیهِ وَ أَنْ یُنَابِذَ نَاصِرِیهِ.

وَ لَئِنْ کَانَ مَظْلُوماً لَقَدْ کَانَ یَنْبَغِی لَهُ أَنْ یَکُونَ مِنَ الْمُنَهْنِهِینَ عَنْهُ وَ الْمُعَذِّرِینَ فِیهِ

وَ لَئِنْ کَانَ فِی شَکٍّ مِنَ الْخَصْلَتَیْنِ لَقَدْ کَانَ یَنْبَغِی لَهُ أَنْ یَعْتَزِلَهُ وَ یَرْکُدَ

جَانِباً وَ یَدَعَ النَّاسَ مَعَهُ فَمَا فَعَلَ وَاحِدَهً مِنَ الثَّلَاثِ وَ جَاءَ بِأَمْرٍ لَمْ یُعْرَفْ بَابُهُ وَ لَمْ تَسْلَمْ مَعَاذِیرُهُ

شرح وترجمه میر حبیب الله خوئی ج۱۰  

و من خطبه له علیه السّلام فی معنى طلحه بن عبید اللّه و هى المأه و الثالثه و السبعون من المختار فی باب الخطب

قد کنت و ما أهدّد بالحرب، و لا أرهّب بالضّرب، و أنا على ما وعدنی ربّی من النّصر، و اللّه ما استعجل متجرّدا للطّلب بدم عثمان إلّا خوفا من أن یطالب بدمه، لأنّه مظنّته، و لم یکن فی القوم أحرص علیه منه، فأراد أن یغالط بما أجلب فیه لیلبّس الأمر، و یقع الشّکّ، و و اللّه ما صنع فی أمر عثمان واحده من ثلاث: لئن کان ابن عفان ظالما کما کان یزعم لقد کان ینبغی له أن یوازر قاتلیه و أن ینابذ ناصریه، و لئن کان مظلوما کان ینبغی له أن یکون من المنهنهین عنه، و المعذرین فیه، و لئن کان فی شکّ من الخصلتین لقد کان ینبغی له أن یعتزله و یرکد جانبا و یدع النّاس معه فما فعل واحده من الثّلاث، و جاء بأمر لم یعرف بابه و لم تسلم معاذیره.

اللغه

(تجرّد) زید لأمره جدّ فیه و (مظنّه) الشی‏ء بکسر الظّاء الموضع الّذی یظنّ فیه وجوده (و أجلب) فیه قال ابن الأثیر فی محکىّ النّهایه فی حدیث علیّ علیه السّلام أراد أن یغالط بما أجلب فیه یقال أجلبوا علیه إذا تجمّعوا و تألّبوا و أجلبه أى أعانه و أجلب علیه إذا صاحه و استحثّه (و لبس) علیه الأمر یلبسه من باب حسب خلطه و ألبسه غطاه و أمر ملبس و ملتبس بالأمر مشتبه و (نهنهه) عن الأمر کفّه و زجره و (عذرته) فیما صنع أى رفعت عنه اللّوم فهو معذور أى غیر ملوم و أعذرته لغه.
و قال الشّارح البحرانی المعذرین بالتّخفیف المعتذرین عنه و بالتّشدید المظهرین للعذر مع أنّه لا عذر.

الاعراب

قوله علیه السّلام: قد کنت قال الشارح المعتزلی کان هنا تامّه أى خلقت و وجدت و أنا بهذه الصفه و یجوز أن تکون الواو زایده و یکون کان ناقصه و خبرها ما اهدّد کما فی المثل «لقد کنت و ما أخشى الذئب» و جمله و أنا على ما وعدنى یحتمل الحال و الاستیناف.

المعنى

قال الشارح البحرانی و هذا الفصل من کلام قاله علیه السّلام حین بلغه خروج طلحه و الزبیر إلى البصره و تهدیدهم له علیه السّلام بالحرب.
أقول: و قد مضى فی شرح الخطبه الثانیه و العشرین ما ینفعک ذکره فی هذا المقام إذ الخطبتان مسوقتان لغرض واحد، و متطابقتان فی بعض الفقرات، فلیراجع ثمّه.

إذا عرفت ذلک ظهر لک أنّ قوله علیه السّلام (قد کنت و ما اهدّد بالحرب و لا أرهّب بالضرب) جواب عن تهدیدهم له و ترهیبهم إیّاه، فقد بعثوا إلیه علیه السّلام أن أبرز للطعان و اصبر للجلاد فأجاب علیه السّلام بأنّ التهدید و الترهیب إنّما هو فی حقّ الجبان‏الضعیف الجاش لا فی حقّ الشجعان ذوى النّجده و المراس و حاله علیه السّلام فی الشجاعه کان أمرا قد اشتهر، و بان و ظهر، و تضمّنته الأخبار و السّیر فاستوى فی العلم به البعید و القریب، و اتّفق على الاقرار به البغیض و الحبیب. و من کان هذا شأنه فلا یلیق له التخویف و الترغیب.

و أکّد الجواب بقوله (و أنا على ما وعدنى ربّی من النّصر) یعنی أنّی على یقین بما وعدنی ربّی من النصره و الغلبه، و من کان قاطعا بذلک فلا یحذر و لا یخاف البته.
ثمّ أشار إلى نکته خروج طلحه إلى البصره بقوله (و اللّه ما استعجل متجرّدا للطلب بدم عثمان) أى مجدّا فیه (إلّا خوفا من أن یطالب بدمه) یعنی أنّ علّه خروجه و استعجاله فی طلب الدّم و تجرّده له لیست ما شهره بین الناس من أنّ عثمان قتل مظلوما و یجب الانتصار للمظلوم من الظالم حسبه، و إنّما علّته هو الخوف على نفسه من أن یطالب من دمه (لأنّه) کان (مظنّته و لم یکن فی القوم أحرص علیه) أى على دم عثمان (منه) لما قد عرفت فی شرح الخطبه الثانیه و العشرین و شرح الکلام الثلاثین أنّه کان أوّل من ألّب الناس على عثمان و أغرى بدمه و أشدّهم إجلابا علیه.
و أقول: هنا مضافا إلى ما سبق أنّه قال الشارح المعتزلی قد کان طلحه أجهد نفسه فی أمر عثمان و الاجلاب علیه و الحصر له و الاغراء به، و منّته نفسه الخلافه، بل تلبّس بها و تسلّم بیوت الأموال و أخذ مفاتیحها و قابل الناس و أحدقوا به و لم یبق إلّا أن یصفق بالخلافه على یده.

قال الشارح و روى المداینی فی کتاب مقتل عثمان أنّ طلحه منع من دفنه ثلاثه أیّام و أنّ علیا علیه السّلام لم یبایع الناس إلّا بعد قتل عثمان بخمسه أیّام و أنّ حکیم ابن حزام و جبیر بن مطعم استنجدا بعلیّ علیه السّلام على دفنه فأقعد طلحه لهم فی الطریق ناسا بالحجاره فخرج به نفر یسیر من اهله و هم یریدون به حایطا بالمدینه تعرف بحشّ کوکب، کانت الیهود یدفن فیه موتاهم فلما صار هنا رجم سریره و همّوا بطرحه‏فأرسل علیّ علیه السّلام إلى الناس یعزم علیهم لتکفّوا عنه فکفّوا، فانطلقوا به حتّى دفنوه فی حش کوکب.

قال و روى الواقدی قال لما قتل عثمان تکلّموا فی دفنه فقال طلحه: یدفن بدیر سلع یعنی مقابر الیهود.
و بالجمله فهو کما قال علیه السّلام لم یکن فی القوم أحرص على قتل عثمان منه لکنه أراد أن یشبه علی الناس (فأراد أن یغالط) أى یوقع فی الغلط (بما أجلب فیه) أى بسبب اعانته فی دمه و حثّه على قتله (لیلبس الأمر) و یخلطه و فی نسخه البحرانی لیلتبس الأمر أى یشتبه (و یقع الشکّ) فی دخوله فی قتله ثمّ احتجّ علیه السّلام و أبطل عذره فی الخروج و الطلب بدمه بقضیّه شرطیّه منفصله محصّلها أنّ عثمان عنده و على زعمه إمّا أن یکون ظالما أو مظلوما و إمّا أن یکون مجهول الحال، و على کلّ من التقادیر الثلاثه کان اللّازم علیه القیام بما یقتضیه مع أنه لم یقم به کما یفصح عنه قوله علیه السّلام مؤکّدا بالقسم البارّ (و و اللّه ما صنع فی أمر عثمان) خصله (واحده من) خصال (ثلاث) هى مقتضیات التقادیر الثلاثه الّتی اشرنا إلیها إجمالا و أشار إلى تفصیلها بقوله (لئن کان ابن عفّان ظالما) ظلما یوجب حلّ دمه (کما کان یزعم) ذلک حین قتله (لقد کان ینبغی له) و یجب علیه (أن یوازر قاتلیه) أى یساعدهم و یحامی عنهم بعد قتل عثمان (و أن ینابذ ناصریه) و یعاندهم و یترکهم بوجوب الانکار على فاعل المنکر مع أنّه قد عکس الأمر لأنّه نابذ قاتلیه و وازر ناصریه، و ثار معهم فی طلب دمه (و لئن کان مظلوما) محرّم القتل کما یقوله الان و یشهّره بین النّاس لقد (کان ینبغی له أن یکون من المنهنهین عنه و المعذرین فیه و لئن کان فی شکّ من الخصلتین لقد کان ینبغی له أن یعتزله و یرکد) أى لیکن (جانبا) أى یتباعد عنه و لا یأمر بقتله و لا ینهى عنه (و یدع الناس معه) یفعلون ما یشاءون مع أنّه لم یفعل ذلک أیضا بل أضرم نار الفتنه و صلى بها و أصلاها غیره (فما فعل واحده من الثلاث و جاء بأمر لم یعرف بابه و لم تسلم معاذیره) أى أتى بأمر لم یعرف وجهه و اعتذر فی نکثه و خروجه بمعاذیر لم تکن سالمه إذ قد عرفت فی تضاعیف الشرح‏أنّ عمده معذرته فی البغى و الخروج هو المطالبه بدم عثمان و أنّه قتل مظلوما و قد أبطل علیه السّلام اعتذاره بذلک هنا بما عرفت.

الترجمه

از جمله خطب شریفه آن بزرگوار است که توجیه خطاب در آن بسوى طلحه ابن عبید اللّه خذله اللّه است مى ‏فرماید: بتحقیق که موجود بودم در حالتى که تهدید کرده نشده ‏ام بجنگ و تخویف کرده نشده ‏ام بزدن، و من ثابت هستم بر چیزى که وعده داده است مرا پروردگار من از نصرت و یارى، و بحقّ خدا تعجیل نکرد طلحه در حالتى که مجدّ و مصرّ بود از براى مطالبه خون عثمان مگر از براى ترس از این که مطالبه کرده شود بخون او، از جهت این که او مورد تهمت آن خون بود، و نبود در میان قوم حریص‏تر بر قتل عثمان از طلحه، پس خواست او که مردم را بغلط افکند بسبب اعانت و جمع آورى او در قتل آن تا این که بپوشد و خلط نماید امر را بر مردمان، و واقع شود شک.

و بحق خدا ننمود طلحه در کار عثمان یکى از سه خصلت را اگر بود پسر عفان ظالم و ستم کار چنانچه طلحه گمان مى‏ برد هر آینه بود سزاوار او را آنکه حمایت بکند قاتلین آن را، یا دشمنى آشکارا نماید با ناصرین آن، و اگر بود مظلوم و ستم رسیده هر آینه بود سزاوار از براى او آنکه باشد از باز دارندگان مردم از کشتن او و از عذر آورند کان در حق او، و اگر بود در شک از این دو خصلت یعنی در ظالمیّت و مظلومیّت عثمان هر آینه بود سزاوار مر او را آنکه اعتزال ورزد و بایستد در کنار و بگذارد مردمان را با عثمان بحال خودشان، پس نکرد هیچ یک از این سه کار را و آورد کارى را که شناخته نشد در آن و بسلامت نماند عذر خواهى‏ هاى او.

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»

بازدید: ۶

حتما ببینید

نهج البلاغه کلمات خطبه ها شماره ۱۸۷ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)

خطبه ۱۸۸ صبحی صالح ۱۸۸- و من خطبه له ( علیه‏ السلام ) فی الوصیه …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code