خانه / 180-200 خطبه شرح وترجمه میر حبیب الله خوئی / نهج البلاغه خطبه ها خطبه شماره ۱۹۵ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)

نهج البلاغه خطبه ها خطبه شماره ۱۹۵ (شرح میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»)

خطبه ۱۹۶ صبحی صالح

۱۹۶- و من خطبه له ( علیه ‏السلام  )

بعثه النبی‏

بَعَثَهُ حِینَ لَا عَلَمٌ قَائِمٌ وَ لَا مَنَارٌ سَاطِعٌ وَ لَا مَنْهَجٌ وَاضِحٌ

العظه بالزهد

أُوصِیکُمْ عِبَادَ اللَّهِ بِتَقْوَى اللَّهِ وَ أُحَذِّرُکُمُ الدُّنْیَا فَإِنَّهَا دَارُ شُخُوصٍ وَ مَحَلَّهُ تَنْغِیصٍ سَاکِنُهَا ظَاعِنٌ وَ قَاطِنُهَا بَائِنٌ تَمِیدُ بِأَهْلِهَا مَیَدَانَ السَّفِینَهِ تَقْصِفُهَا الْعَوَاصِفُ فِی لُجَجِ الْبِحَارِ

فَمِنْهُمُ الْغَرِقُ الْوَبِقُ وَ مِنْهُمُ النَّاجِی عَلَى بُطُونِ الْأَمْوَاجِ تَحْفِزُهُ الرِّیَاحُ بِأَذْیَالِهَا وَ تَحْمِلُهُ عَلَى أَهْوَالِهَا فَمَا غَرِقَ مِنْهَا فَلَیْسَ بِمُسْتَدْرَکٍ وَ مَا نَجَا مِنْهَا فَإِلَى مَهْلَکٍ عِبَادَ اللَّهِ الْآنَ فَاعْلَمُوا وَ الْأَلْسُنُ مُطْلَقَهٌ وَ الْأَبْدَانُ صَحِیحَهٌ وَ الْأَعْضَاءُ لَدْنَهٌ وَ الْمُنْقَلَبُ فَسِیحٌ وَ الْمَجَالُ عَرِیضٌ قَبْلَ إِرْهَاقِ الْفَوْتِ وَ حُلُولِ الْمَوْتِ فَحَقِّقُوا عَلَیْکُمْ نُزُولَهُ وَ لَا تَنْتَظِرُوا قُدُومَهُ

شرح وترجمه میر حبیب الله خوئی ج۱۲  

و من کلام له علیه السّلام و هو المأه و الخامس و التسعون من المختار فى باب الخطب

بعثه حین لا علم قائم، و لا منار ساطع، و لا منهج واضح. أوصیکم عباد اللّه بتقوى اللّه، و أحذّرکم الدّنیا فإنّها دار شخوص، و محلّه تنغیص، ساکنها ظاعن، و قاطنها بائن، تمید بأهلها میدان السّفینه بأهلها، تقصفها العواصف فی لجج البحار، فمنهم الغرق الوبق، و منهم النّاجی على متون الأمواج، تحفزه الرّیاح بأذیالها، و تحمله على أهوالها، فما غرق منها فلیس بمستدرک، و ما نجى منها فإلى مهلک. عباد اللّه الان فاعملوا و الألسن مطلقه، و الأبدان صحیحه، و الأعضاء لدنه، و المنقلب فسیح، و المجال عریض، قبل إرهاق الفوت، و حلول الموت، فحقّقوا علیکم نزوله، و لا تنتظروا قدومه.

اللغه

(العلم) محرّکه ما ینصب فى الطریق لیهتدى به و یقال أیضا للجبل أو الجبل المرتفع و الجمع أعلام و (المنار) موضع النور و المسرجه کالمناره و أصلها منوره و جمعه مناور و ذو المنار أبرهه تبّع بن الرّایش لأنّه أوّل من ضرب المنار على طریقه فی مغازیه لیهتدى به إذا رجع.

و (سطع) الشی‏ء من باب منع سطوعا ارتفع و (شخص) من باب منع أیضا شخوصا خرج من موضع إلى غیره و (نغص) الرّجل من باب فرح لم یتمّ مراده، و البعیر لم یتمّ شربه و أنغص اللّه علیه العیش و نغّصه کدّره فتنغّصت معیشته تکدّرت.

و (قصفه) یقصفه قصفا کسره، و فی بعض النّسخ تصفقها بدل تقصفها من الصّفق و هو الضّرب یسمع له صوت، و منه صفق یده على یده صفقا و صفقه أى ضرب یده على یده، و ذلک عند وجوب البیع.

و (اللّجج) جمع لجّه و هی معظم البحر و (غرق) غرقا من باب فرح فهو غرق و (وبق) من باب وعد و وجل و ورث و بوقا و موبقا هلک فهو وبق و (حفزه) یحفزه من باب ضرب دفعه من خلفه و بالرّمح طعنه و عن الأمر أزعجه و أعجله و حفز اللّیل النّهار ساقه و (اللّدن) و اللّدنه اللّین من کلّ شی‏ء و الجمع لدان ولدن بالضمّ، و الفعل لدن من باب کرم لدانه ولدونه أى لان و (رهقه) من باب فرح غشیه و لحقه أو دنا منه سواء أخذه أو لم یأخذه، و الارهاق أن یحمل الانسان على ما لا یطیقه.

الاعراب

جمله تحفزه فی محلّ النّصب على الحال من النّاجی، و قوله: فالى مهلک‏متعلّق بمقدّر خبر ما، و قوله: الان، منصوب على الظّرف مقدّم على عامله و هو قوله: فاعلموا، و جمله: و الألسن مطلقه، مع الجملات الأربع التّالیه فی موضع النّصب حال من فاعل فاعملوا، و قوله: قبل ارهاق الفوت، یجوز تعلّقه بعریض و بقوله فاعلموا، و الأوّل أقرب لفظا، و الثانی أنسب معنا.

المعنى

اعلم أنّ هذه الخطبه مسوقه للوصیّه بالتّقوى و التنفیر من الدّنیا بذکر معایبها المنفره عنها و للأمر بالأعمال الصّالحه و المبادره إلیها قبل لحوق الفوت و نزول الموت، و قبل أن یشرع فی الغرض افتتح بذکر بعثه الرّسول صلّى اللّه علیه و آله لکونها أعظم ما منّ اللّه به على عباده حیث إنّها مبدء جمیع الالاء و النّعماء فی الاخره، و منشأ السعاده الدّائمه فقال علیه السّلام: (بعثه حین لا علم) من أعلام الدّین (قائم) و استعاره للأنبیاء و المرسلین لأنّه یستدلّ بهم فی سلوک طریق الاخره کما یستدلّ بالأعلام فی طرق الدّنیا (و لا منار) للشّرع المبین (ساطع) استعاره لأولیاء الدّین و قاده الیقین لأنّه یهتدى بهم و یقتبس من علومهم و أنوارهم فی ظلمات الجهاله کما یهتدى بالمنار فی ورطات الضلاله.

و أشار بعدم سطوع المنار و قیام العلم إلى خلوّ الأرض من الرّسل و الحجج و انقطاع الوحى حین بعثه صلّى اللّه علیه و آله، لأنّه کان زمان فتره کما قال علیه السّلام فی الخطبه الثامنه و الثمانین: أرسله على حین فتره من الرّسل و طول هجعه من الامم «إلى قوله» و الدّنیا کاسفه النّور ظاهره الغرور، و قد مضى فی شرحها ما ینفعک المراجعه إلیه فی هذا المقام.

(و لا منهج) للیقین (واضح) و أشار به إلى اندراس نهج الحقّ و انطماس طریق السّلوک إلى اللّه و کون النّاس فی خبط و ضلاله و غفله و جهاله.

ثمّ شرع بالوصیّه بالتقوى و التّحذیر من الدّنیا فقال (اوصیکم عباد اللّه بتقوى اللّه) فانّها الیوم الحرز و الجنّه و غدا الطریق إلى الجنّه (و أحذّرکم الدّنیا فانّها) ظلّ زائل وضوء آفل و سناد مائل (دار شخوص) و ارتحال (و محلّه تنغیص) و تکدیر لتکدّر عیشه بالالام و الأسقام (ساکنها ظاعن) مرتحل (و قاطنها بائن) مفترق یعنی انّ السّاکن فیها لیس بساکن فی الحقیقه، و المقیم بها منتقل عنها البتّه و ذلک لما بیّنا فی تضاعیف شرح الخطب السّابقه أنها فی الحقیقه سفر الاخره و هى الوطن الأصلی للانسان فهو من أوّل یوم خرج من بطن امّه و وضع قدمه فی هذه النشأه دائما فی حرکه و ازیال و ازداف و انتقال و ینقضی عمره شیئا فشیئا یبعد من المبدأ و یقرب من المنتهى فسکونها نفس زوالها، و اقامتها نفس ارتحالها، و بقاؤها عین انتقالها و وجودها حدوثها، و تجدّدها فناؤها، فانّها عند ذوى العقول کفى‏ء الظل، بینا تراه سابغا حتّى قلص، و زایدا حتّى نقص.

ثمّ ضرب للدّنیا و أهلها مثلا عجیبا بقوله (تمید بأهلها میدان السّفینه بأهلها) حال کونها (تقصفها) القواصف و تصفقها (العواصف) من الرّیاح (فی لجج البحار) الغامرات المتلاطمه التیّار المتراکمه الزّخار، و هو من تشبیه المرکب بالمرکب على حدّ قول الشاعر:

         و کأنّ أجرام النجوم طوالعا            درر نشرن على بساط أزرق‏

شبّه علیه السّلام الدّنیا بالسّفینه التّی فی اللّجج حال کونها تضربها الرّیاح الشدیده العاصفه و شبّه أهل الدّنیا بأهل السّفینه، و شبه تقلّباتها بأهلها بالهموم و الأحزان و الغموم و المحن بمیدان السفینه و اضطرابها بأهلها، و شبّه الأمراض و الالام و العلل و الأسقام و نحوها من الابتلاءات الدّنیویّه الموجبه للهموم و الغموم بالرّیاح العاصفه الموجبه لاضطراب السّفینه، و وجه الشّبه أنّ راکبى السّفینه فی لجج البحار الغامره عند هبوب الرّیح العاصفه و الزعزع القاصفه کما لا ینفکّون من علز القلق و غصص الجرض، فکذلک أهل الدّنیا لا ینفکّون من مقاسات الشدائد و ألم المضض.

و أیضا (ف) کما أنّ راکبى السّفینه بعد ما انکسرت بالقواصف على قسمین: قسم (منهم الغرق الوبق) الهالک فی غمار البحر (و) قسم (منهم النّاجی) من الغرق على بعض أخشاب السّفینه و ألواحها (على متون الأمواج) المتلاطمه المتراکمه (تحفزه) و تدفعه (الرّیاح) العاصفه و الزّعازع القاصفه (بأذیالها) من جنب إلى جنب (و تحمله على أهوالها) و تسوقه من رفع إلى خفض و من خفض إلى رفع.

فکذلک أهل الدّنیا ینقسم إلى قسمین: أحدهما الهالک عاجلا بغمرات الالام و طوارق الأوجاع و الأسقام، و الثّانی النّاجی من الهلاک بعد مکابده تعب الأمراض و مقاساه مراره العلل.

و أیضا (ف) کما أنّ (ما غرق منها) أى من السّفینه و أراد به الغریق من أهلها مجازا (فلیس بمستدرک) أى ممکن التدارک (و ما نجى منها) أى النّاجی من أهلها (ف) عاقبته (إلى مهلک) أى إلى الهلاک و إن عاش یسیرا.

فکذلک أهل الدّنیا من مات منهم لا یتدارک و لا یعود، و من حصل له البرء و الشفاء من مرضه و نجا من الموت عاجلا فماله إلیه لا محاله آجلا و إن تراخى أجله قلیلا.

و الغرض من هذه التشبیهات کلّها التّنفیر عن الدّنیا و التنبیه على قرب زوالها و تکدّر عیشها و مراره حیاتها لیرغب بذلک کلّه إلى العمل للدّار الاخره، و لذلک فرّع علیه قوله: (عباد اللّه الان فاعملوا) أى بادروا العمل و استقربوا الأجل و لا یغرّنّکم طول الأمل (و الألسن مطلقه) متمکنه من التّکلم بما هو فرضها من القراءه و الذکر و الأمر بالمعروف و النهى عن المنکر و نحوها قبل ثقلها و اعتقالها بالمرض الحایل بینها و بین منطقها کما فی حاله الاحتضار.

(و الأبدان صحیحه) مقتدره على الاتیان بالتکالیف الشّرعیّه قبل سقمها و عجزها منها.

(و الأعضاء) و الجوارح (لدنه) لینه ببضاضه الشّباب و غضاره الصحّه قادره على‏القیام بالطاعات و الحسنات قبل یبسها بنوازل السقم و عجزها بحوانى الهرم.

(و المنقلب فسیح) أى محلّ الانقلاب و التصرّف وسیع، لأنّ الخناق مهمل و الروح مرسل فی راحه الاجساد و باحه الاحتشاد.

(و المجال عریض) لانفساح الحوبه و إمکان تدارک الذنوب بالتوبه قبل الضنک و الضیق و الرّوع و الزهوق.

و (قبل إرهاق الفوت) و قدوم الغائب المنتظر (و حلول الموت) و أخذه العزیز المقتدر.

(فحقّقوا علیکم نزوله) و لا تستبطئوه (و لا تنتظروا قدومه) و لا تسوّفوه، و هو أمر بالاستعداد للموت و المبادره الى أخذ الزّاد له و لما بعده یقول: إنّ الموت قد أظلکم و أشرف علیکم فکأنّه قد أدرککم و نزل إلى ساحتکم فلا یغرّنکم الأمل و لا یطولنّ بکم الأمد، فبادروا إلى الصّالحات و استبقوا الخیرات و سارعوا إلى مغفره من ربّکم و جنّه عرضها الأرض و السموات، نسأل اللّه سبحانه أن یجعلنا و إیاکم ممّن لا یغرّه الامال، و لا تلهیه الامنیّات، انّه الموفّق و المعین.

الترجمه

از جمله کلام بلاغت نظام آن حضرتست در اشارت به بعثت و وصیّت بتقوى و تحذیر از دنیا مى‏ فرماید: مبعوث فرمود حضرت پروردگار رسول مختار را در زمانى که نبود هیچ علمى بر پا، و نه مناره بلند، و نه راهى روشن وصیّت مى‏ کنم شما را أى بندگان خدا بتقوى و پرهیزکارى خدا، و مى‏ ترسانم شما را از دنیاى بیوفا، پس بدرستى که آن دنیا خانه رحلت است و محلّه کدورت، ساکن او کوچ کننده است، و مقیم او جدا شونده، مضطرب مى‏ شود بأهل خود مثل اضطراب کشتى در حالتى که سخت بوزد به آن کشتى تند بادها در گردابهاى دریاها، پس‏ بعضى از اهل آن کشتى غرق و هلاک شونده باشد، و بعضى دیگر نجات یابنده بر بالاى موجها در حالتى که براند او را بادها با دامنهاى خود، و بر دارد او را به جاهاى هولناک دریا، پس کسى که غرق شده از آن کشتى درک نمى‏شود، و کسى که نجات یافته از آن پس عاقبت کار او بهلاکت است.

اى بندگان خدا پس مواظب عمل باشید این زمان در حالتى که زبانها سلامت است، و بدنها صحیح است، و عضوها تر و تازه، و مکان تصرّف وسیع است و مجال عبادت فراخ، پیش از احاطه وفات و حلول ممات، پس محقق انکارید بخودتان حلول آن را، و منتظر نباشید بقدم و آمدن آن.

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی«میرزا حبیب الله خوئی»

بازدیدها: ۳۰

حتما ببینید

نهج البلاغه خطبه ها خطبه شماره ۲۳۷/۱ شرح میر حبیب الله خوئی(به قلم علامه حسن زاده آملی )

خطبه ۲۳۹ صبحی صالح ۲۳۹- و من خطبه له ( علیه ‏السلام  ) یذکر فیها …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code